De wettelijke doelen voor stikstofreductie in natuurgebieden worden met de huidige maatregelen niet gehaald. Dat blijkt uit de tweede evaluatie van het Programma Stikstofreductie en Natuurverbetering (PSN). Om de natuur blijvend te herstellen, moeten daarnaast ook andere drukfactoren als verdroging en verzuring worden aangepakt.
Het is nauwelijks nog een verrassing te noemen: Nederland doet te weinig om de wettelijke stikstofdoelen te halen en de natuur te herstellen. Als we in dit tempo doorgaan, is het "heel erg onwaarschijnlijk" dat de doelen voor 2030 en 2035 worden gehaald, concluderen het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), Wageningen University & Research (WUR) en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM).
Op verzoek van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) onderzoeken zij de voortgang en effecten van het PSN uit 2021 en van het sindsdien vastgestelde beleid. Vandaag verscheen de tweede Monitoring en evaluatie.
Die brengt niet alleen maar slecht nieuws. Tussen 2005 en 2023 nam de stikstofdepositie (neerslag) op stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden af met 32 procent. Daardoor nam ook de mate waarin de kritische depositiewaarde (KDW, de hoeveelheid stikstof die de natuur kan verdragen voordat er risico op schade is) wordt overschreden af.
Beëindigingsregelingen
Toch wordt de KDW van de stikstofgevoelige natuur nog in een groter gedeelte dan wettelijk is toegestaan overschreden. Het percentage stikstofgevoelige natuur waar de depositie onder de KDW lag, is gestegen van ongeveer 21 procent in 2005 naar 30 procent in 2023. De schatting is dat dat zonder extra maatregelen in 2030 33 procent is, terwijl het doel voor dat jaar 50 procent is.
Bijna de helft van de depositie is afkomstig uit de landbouw, bijna 12 procent wordt veroorzaakt door verkeer en vervoer en 2 procent door de industrie. Ongeveer een derde komt uit buitenlandse bronnen.
De grootste afname van de stikstofdepositie is volgens de onderzoekers te danken aan beëindigingsregelingen in de landbouw, zoals de Lbv en de Lbv-plus die de afgelopen jaren in gang gezet werden. Stikstofreducerende managementmaatregelen en innovaties binnen de landbouw zijn na vijf jaar nog onvoldoende uitgewerkt of hebben minder effect dan werd verwacht. Maatregelen in het verkeer, de bouw en de industrie zijn wel grotendeels uitgevoerd.
Grondwaterpeil
Om de natuur op een duurzame manier te herstellen en te behouden, zijn volgens de onderzoekers maatregelen nodig die zich ook richten op andere drukfactoren, zoals verdroging en verzuring. Als voorbeeld noemen ze verhoging van het grondwaterpeil en extensivering van de landbouw rondom Natura 2000-gebieden.
Maar omdat deze maatregelen vaak ingewikkeld zijn en lastig uit te voeren, ligt de focus nu vooral op eenvoudig uit te voeren kortetermijnmaatregelen, zoals plaggen en maaien. "Deze maatregelen kunnen alleen niet steeds worden herhaald zonder dat de natuurkwaliteit uiteindelijk toch verslechtert."
De herhaalde evaluatie van het PSN was bedoeld om tussentijds bij te sturen als de doelen niet worden gehaald. Dat is tot nu toe niet gebeurd. De onderzoekers roepen het nieuwe kabinet nu op met een vernieuwd programma te komen met een meer samenhangende benadering waarin bijvoorbeeld ook aandacht is voor de waterkwaliteit.
