De Provincie Groningen is tegen het plan van de Duitse bondskanselier Friedrich Merz om de vaargeul van de Eems met een meter te verdiepen, schreef RTV Noord gisteren. Al enige jaren zijn er zorgen over deze plannen, vanwege het risico op verdere verslechtering van de waterkwaliteit in het Eems-Dollard-estuarium.
Tijdens een recent werkbezoek aan de regio Moormerland, vlak over de grens, herhaalde Merz zijn al langer bestaande wens om de vaargeul te verdiepen. Langs de Eems gelegen industrie - zoals Volkswagen en scheepswerven als Meyer Werft - zou dan door grotere schepen kunnen worden aangedaan. Zo’n 90 procent van de wereldhandel vindt plaats via waterwegen, benadrukte de bondskanselier; Noord-Duitsland heeft er dan ook ‘groot belang bij dat deze goed ontwikkeld zijn’.
In Groningen, waar de rivier uitmondt in het Eems-Dollard-estuarium, leidt dit voornemen al enkele jaren tot zorgen over (verdere) verslechtering van de water- en natuurkwaliteit. De Eems-Dollard is één van de twee laatste estuaria die Nederland kent. Het samenkomen van zoet en zout water zorgt er voor bijzondere leefomstandigheden en maakt de Eems-Dollard een belangrijk leefgebied voor bijvoorbeeld de zeehond, de zwarte ruiter, de kluut en het nonnetje.
Sliboverschot
Onder andere door ‘constant baggerwerk’ is de water- en natuurkwaliteit in het estuarium flink achteruitgegaan. Al jaren kampt het gebied met een sliboverschot en permanent rondzwevend slib. Recente metingen tonen slibconcentraties tot 160 milligram per liter in de Dollard; voor een gezonde ecologie moet dit in het middengebied van het estuarium met 20 tot 50 procent omlaag.
Deze vertroebeling maakt dat zonlicht minder diep doordringt, waardoor de groei van algen en waterplanten geremd wordt. Ook leidt het voor roofvissen tot verminderd zicht, waardoor ze minder goed kunnen jagen. Deze en andere mechanismen zijn (mogelijk) debet geweest aan de afgenomen biomassa en biodiversiteit in het gebied. Zo zijn de ‘ooit weelderige’zeegrasvelden van wadplaat Hond-Paap ‘gedecimeerd’, meldde een recent monitoringsrapport. De dichtheid aan planten is er beperkt (bedekking <5 procent), en in 2024 halveerde het bruto-oppervlak naar 6,88 hectare ten opzichte van het voorgaande jaar.
Ook komen door het vele slib in de Dollard geen schelpdierbanken meer voor, en “opvallend in 2024 was het ontbreken van een massale mosselbroedval in de Eems-Dollard”, aldus dit rapport. Tijdens een broedval vestigen mossellarven, die na bevruchting in het zeewater zweven, zich op de wadbodem, een mosselbank of een andere structuur.
‘Verrassend’
Vanwege de slechte staat waar de waterkwaliteit van de Eems-Dollard al in verkeert, heeft de provincie in 2024 al kenbaar gemaakt tegen de verdiepingsplannen te zijn. Ook (Nederlandse en Duitse) natuurorganisaties uitten toen hun zorgen. Volgens de Waddenvereniging zou verdere verdieping van de Eems \'de doodsteek zijn voor het noodzakelijke natuurherstel\' in de Eems-Dollard.
In gesprek met RTV Noord noemde gedeputeerde Leo Wenneger de nieuwe uitspraken van Merz gisteren “verrassend”. “Wij waren daar niet in gekend”, aldus Wenneger. Hierbij onderstreepte hij dat de Eems-Dollard en de Waddenzee beschermd Natura 2000-gebied zijn, en de Waddenzee bovendien UNESCO Werelderfgoed (waar Nederland, Duitsland en Denemarken gezamenlijke verantwoordelijkheid voor dragen).
Wenneger is voornemens om de Duitse regering nogmaals te laten weten dat de provincie tegen verdieping van de Eems is.
EEMS-DOLLARD 2050
Met het programma Eems-Dollard 2050 werken overheden (naast de provincie onder andere Rijkswaterstaat en waterschappen Hunze en Aa’s en Noorderzijlvest), bedrijven en natuurorganisaties samen aan herstel van de water- en natuurkwaliteit in het gebied. Hiertoe wordt onder andere geëxperimenteerd met buitendijkse slibsedimentatie, waarbij slib wordt ingevangen in luwtes tussen rijshouten dammen. Ook willen de partijen jaarlijks minimaal 1 miljoen ton slib verwijderen, en dit inzetten voor dijkversterking en het ophogen van laaggelegen landbouwgrond. Of dit zal leiden tot de benodigde reductie van 20 tot 50 procent in troebelheid in het middengebied van het estuarium, is nog onzeker. Monitoring gedurende de verdere uitvoering van het programma moet dat gaan uitwijzen, maar verwacht wordt dat dit een ‘lange adem’ zal vergen.
Over de prioritering van dit programma klonk recent een kritisch geluid van Katja Philippart, hoogleraar mariene ecologie aan de Universiteit Utrecht, onderzoeker bij het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) en directeur van de Waddenacademie. “Het programma zet alle ballen op het verminderen van troebelheid, maar deze aanname is tien jaar oud. Nieuwe inzichten wijzen erop dat mogelijk niet licht, maar de beschikbaarheid van voedingsstoffen – vooral fosfaat – nu vooral de groei van zwevende algen beperkt. Dan hebben we in 2050 helder water, maar niet meer zwevende algen.”
