De rechter heeft geoordeeld dat het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) verschillende activiteiten in drie Natura 2000-gebieden in de Noordzee ten onrechte heeft vrijgesteld van de vergunningplicht op grond van de Wet natuurbescherming. Dat blijkt uit drie uitspraken die de Rechtbank Gelderland gisteren publiceerde naar aanleiding van rechtszaken aangespannen door Stichting Doggerland en ARK Rewilding Nederland.
De stichtingen daagden het ministerie vorig jaar voor de rechter omdat het volgens hen \'ruim baan gaf aan industrie en beschadiging\' van drie Natura2000-gebieden: het Friese Front, de Klaverbank en de Doggersbank. Hierbij ging het hen met name om activiteiten die gepaard gaan met lozingen van afvalwater, vlieg- en vaarbewegingen of onderwatergeluid, zoals olie- en gaswinning, windmolenparken, schelp- en zandwinning, scheepvaart en activiteiten van defensie, zoals het onschadelijk maken van bommen. Deze activiteiten had de minister van IenW in de Natura 2000-beheerplannen van betreffende gebieden uitgezonderd van een vergunningplicht.
Het Friese Front ligt ten noorden van de Waddeneilanden op een afstand van ongeveer 75 km uit de kust en is een voedselrijk gebied dat talloze soorten zoöplankton, bodemdieren, vissen, zeezoogdieren en zeevogels aantrekt. De Klaverbank ligt op circa 160 kilometer ten noordwesten van Den Helder en telt door de aanwezigheid van verschillende typen ondergronden de meeste soorten bodemdieren per hectare van de Nederlandse Noordzee. De Doggersbank is een gebied met permanent overstroomde zandbanken, dat vroeger een kraamkamer en voedselrijk gebied was voor een grote variëteit aan mariene soorten, zoals haaien, roggen en bruinvissen.
Postzegeltjes
In 2016 werden de drie gebieden aangewezen als Natura 2000-gebied. Maar sindsdien is er volgens Emilie Reuchlin, marien bioloog en directeur van Stichting Doggerland, alleen maar toenemend schadelijke activiteit in toegelaten en te kleine oppervlakten daadwerkelijk beschermd. “Het hele idee van beschermde gebieden is dat je niet de hele zee kan beschermen, maar ervoor kiest om dit in een select aantal gebieden te doen die een ‘overspill’ kunnen hebben naar de rest van de zee”, aldus Reuchlin in een interview met H2O eerder dit najaar. “Bescherm je die, dan heeft de rest van de zee daar profijt van. Dat overspill-effect kan je niet verwachten als je in die beschermde gebieden alleen wat postzegeltjes beschermt. Je moet grote stukken met rust laten om effect te bereiken.”
De Wet natuurbescherming (Wnb) – inmiddels opgegaan in de Omgevingswet – verplicht de minister van IenW om voor Natura 2000-gebieden beheerplannen vast te stellen, waarin beschreven moet zijn hoe de instandhoudingsdoelstellingen voor één of meerdere habitattypen, habitatrichtlijnsoorten of specifieke vogelsoorten in een Natura 2000-gebied gerealiseerd worden. In deze beheerplannen mag de minister activiteiten vrijstellen van de vergunningplicht voor een Wnb-vergunning, mits deze niet nadelig zijn voor het behalen van de instandhoudingsdoelstellingen.
Uitspraak
Volgens de minister, in de rechtszaken vertegenwoordigd door landsadvocaat Pels Rijcken, is uit onderzoeken gebleken dat de ter discussie gestelde activiteiten geen schadelijke effecten voor de natuurgebieden zouden hebben. Stichting Doggerland en Stichting ARK waren het daar niet mee eens. Volgens Karel van den Wijngaard van ARK \'lijkt het er soms meer op alsof de beheerplannen vooral gaan over welke schade er nog is toegestaan\'.
In de rechtbank bepleitten de stichtingen dat de minister de gevolgen voor de natuur onvoldoende onderzocht heeft. De rechter sluit zich daar nu bij aan door te oordelen dat het door IenW verrichte onderzoek te veel onzekerheden bevat en dat bij verschillende activiteiten onduidelijk is onder welke voorwaarden de minister deze activiteiten toestaat.
Behoudens het onderhoud aan kabels en leidingen, waarbij de rechter wel het standpunt van de minister volgt, heeft de rechter de beroepen van de stichtingen gegrond verklaard en de vrijstellingen van een vergunningplicht voor een groot aantal activiteiten in de Natura 2000-beheerplannen vernietigd. Als de minister deze activiteiten toch wil toestaan, moet er meer onderzoek worden verricht naar de gevolgen voor de lokale natuur.
Emilie Reuchlin“Geweldig nieuws voor de Noordzee”, reageert Reuchlin aan de telefoon over de uitspraak. “Hiermee wordt de bescherming van de grootste beschermde natuurgebieden in de Nederlandse Noordzee in één klap verbeterd. Aan veel onderwaterherrie en vervuiling komt nu hopelijk een eind. Per boorplatform mocht er, om maar wat te noemen, per jaar 30 miljoen liter afvalwater geloosd worden, terwijl er al te veel giftige stoffen zoals kwik, chroom, lood en cadmium voorkomen in de Noordzee. We komen nu van eeuwenlange overexploitatie en kaalslag eindelijk tot een punt waarop duidelijk wordt dat we niet op de oude voet door kunnen gaan. Dat geeft heel veel hoop.”
De komende weken kan het ministerie nog in hoger beroep gaan tegen de uitspraak.
