Bij een onderzoek naar 65 opkomende chemische stoffen in het Nederlandse rivierwater, heeft het RIVM 5 stoffen aangemerkt als mogelijk risicovol voor de drinkwaterwinning. Demissionair minister Tieman kondigt meteen maatregelen aan.
Dat blijkt uit een risicobeoordeling van opkomende stoffen in oppervlaktewater voor drinkwater die vandaag is gepubliceerd door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, plus de reactie van minister Tieman van Infrastructuur en Waterstaat daarop.
Een derde van het drinkwater in Nederland komt rechtstreeks uit oppervlaktewater van de Rijn en de Maas. Het RIVM onderzoekt met regelmaat welke stoffen een risico vormen voor de drinkwatervoorziening, omdat de concentraties uitstijgen boven de grenswaarden voor drinkwater. Het gaat om stoffen die vallen in het protocol van de Kaderrichtlijn Water.
Op basis van metingen uit de periode 2017 tot en met 2020 analyseerde het RIVM welke chemische stoffen boven de signaalwaarde uitkomen van 0,1 microgram per liter. In totaal deed het RIVM voor 65 stoffen een risicobeoordeling. De helft van de stoffen die de signaleringswaarde overschreden, komt in de rivieren terecht via industriële lozingen. Ook medicijnresten hebben een groot aandeel. Slechts 14 van de 65 onderzochte stoffen kunnen volgens het RIVM naar verwachting goed worden verwijderd in een eenvoudige oppervlaktewaterzuivering.
Actie ondernemen
Het RIVM adviseert waterbeheerders om voor vijf stoffen actie te ondernemen. Het gaat om bromaat, dibroomazijnzuur, lithium, N,N-dimethylsulfamide en trichloorazijnzuur. Deze stoffen komen met zulke hoge concentraties voor in oppervlaktewater dat de veiligheid van de drinkwatervoorziening in het geding kan komen.
Rijkswaterstaat krijgt van het RIVM het advies om extra alert te zijn op het terugdringen van deze stoffen in het toekennen van lozingsvergunningen. Ook dient er voor deze stoffen een beoordeling te komen van de gezondheidsrisico’s. Voor lithium heeft het RIVM dat meteen bekeken. De conclusie van dat onderzoek is dat lithium in drinkwater vooralsnog geen gezondheidsrisico’s met zich meebrengt.
Voor de overige vier stoffen kondigt minister Tieman aan dat hij het belangrijk vindt om nader te onderzoeken of er voor deze stoffen gezondheidsrisico’s zijn. Daarom heeft hij de Werkgroep Aanpak Opkomende Stoffen gevraagd een plan te maken om ervoor te zorgen dat deze stoffen minder in het water terechtkomen. De minister onderstreept dat het Nederlandse drinkwater veilig is en goed kan worden gedronken.
Achterstand
De RVIM-risciobeoordeling is wettelijk vereist voor het vaststellen van drinkwaternormen. RIWA-Maas, de vereniging van drinkwaterbedrijven aan de Maas, is blij met de nieuwe rapportage van het RIVM en plaatst tegelijk een kanttekening. “Onze leden willen graag weten wat de drinkwaterrichtwaarden zijn van bepaalde nieuwe stoffen die zij aantreffen. Goed dat het RIVM ons daarbij helpt”, zegt André Bannink van RIWA-Maas. “Tegelijk steekt het ons dat het lang duurt voordat we deze helderheid krijgen. Want de gepresenteerde cijfers zijn van 2017 tot 2020. Het kost zo jaren om tot normen te komen voor opkomende zorgelijke stoffen.”
Het RIVM erkent dat het beter moet. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is gevraagd om meer capaciteit bij het RIVM voor het opstellen van de risicobeoordelingen voor opkomende stoffen die worden aangetroffen bij de drinkwaterwinningen in het stroomgebied van de Rijn en Maas. “Het is belangrijk om de opgelopen achterstand hierbij zo snel mogelijk in te halen. De risicobeoordeling is immers nodig om te bepalen of en welke acties nodig zijn om de kwaliteit van het oppervlaktewater dat wordt gebruikt voor de bereiding van drinkwater te verbeteren. Dit draagt bij aan het behalen van de KRW-doelen”, aldus het RIVM. Het ministerie laat weten dit bij het eerstvolgende overleg met het RIVM te bespreken.
Met het oog op opkomende stoffen, lijkt er een verslechtering plaats te vinden van de kwaliteit van oppervlaktewater dat wordt gebruikt voor de bereiding van drinkwater, concludeert het RIVM. Dit blijkt uit het feit dat van de 31 stoffen die in zowel 2013-2015 als 2017-2020 de signaleringswaarde overschreden, er in 2017-2020 bij 19 stoffen hogere concentraties zijn aangetroffen. Deze toename hoeft overigens niet het gevolg te zijn van hogere emissies van deze stoffen; aanhoudende droogte (en lage afvoeren van de rivieren) kan eveneens zorgen voor hogere concentraties van verontreinigingen in het oppervlaktewater.
