De schade van scheepvaart op de ecologie in de grote rivieren is groter dan lange tijd werd aangenomen en zal waarschijnlijk eerder toenemen dan afnemen. Dat stelt Rijkswaterstaat in een rapport over ontwikkelingen in de binnenvaart en het effect op de ecologie op rijkswateren.
Het rapport is opgesteld door Niels Barts, adviseur waterkwaliteit en klimaat bij Rijkswaterstaat. “De ecologische impact van de binnenvaart is aanzienlijk en blijkt het resultaat van een complex samenspel van deels tegenstrijdige ontwikkelingen. Pas de laatste jaren wordt duidelijker hoe groot de invloed van scheepvaart op ecologie daadwerkelijk is”, stelt Barts.
Varende binnenvaartschepen brengen schade toe aan flora en fauna en verstoren de ecologische balans in de grote rivieren, door sterke bewegingen in het water, golfslag, geluidsoverlast en uitstoot van vervuilende stoffen. Gevreesd wordt dat de negatieve belasting van beroepsvaart op rivierecologie zal toenemen.
De schaalvergroting in de binnenvaart zorgt ervoor dat er grotere en zwaarder geladen schepen varen. Deze grotere schepen verplaatsen meer water, wat leidt tot verhoogde golfslag, sterkere schuifspanningen op de rivierbodem, troebelheid en toename in tijdelijke droogval. “Met name op smalle of ondiepe riviertrajecten kan dit leiden tot het wegspoelen of tijdelijk droogvallen van planten en bodemfauna. Voor de meeste (doel)soorten zijn deze omstandigheden zeer ongunstig”, aldus Barts.
Daarnaast zijn er meer binnenvaartschepen met krachtige of dubbele aandrijvingen en dat leidt tot meer geluidsvervuiling onder water en beschadiging van trekvissen, waaronder de paling en de zalm. Over de schade aan vissen door scheepsschroeven loopt al enige tijd een onderzoek van De Rijn Verbindt. Passerende schepen met sterkere motoren zorgen ook voor meer bodemverstoring en dat is schadelijk voor vislarven, eieren en jonge vis.
KRW
Binnen de Kaderrichtlijn Water is het effect van scheepvaart op de ecologische belasting lange tijd onderschat, stelt het onderzoeksrapport. Bij veel KRW-nevengeulen zijn bijvoorbeeld drempels aangebracht om verzanding van de vaargeul te voorkomen. Dat heeft geleid tot minder goed ecologisch functioneren van nevengeulen, stelt Barts. “Voor de KRW betekent dit dat binnenvaartdruk explicieter moet worden meegenomen. Maatregelen die effect hebben op zowel waterkwaliteit als ecologie zoals aanpassing van oevers of het verlagen van scheepsklassen verdienen nadere verkenning.”
Een recent onderzoek van Rijkswaterstaat Zuid-Nederland is bekeken of de afname van het aantal passerende binnenvaartschepen met 32 procent in de Maas leidde tot verbetering van de rivierecologie. Dat blijkt niet het geval voor de visstand en aquatische vegetatie. Vermoedelijk komt dat omdat de beroepsvaart gebruikt maakt van zwaarder beladen schepen met grotere motoren.
