De verhoudingen tussen de Nederlandse bestuurslagen (Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen) staan onder druk. Belangrijke besluiten zijn niet altijd gezamenlijk voorbereid en afspraken zijn niet consequent nagekomen. Dat moet anders, vindt een ambtelijke studiegroep.
In deze Studiegroep Interbestuurlijke Verhoudingen heeft ook Meindert Smallenbroek zitting. Hij is directeur van de Unie van Waterschappen. “Het is mijn stellige overtuiging dat we de problemen waar we in dit land voor staan alleen kunnen oplossen als alle bestuurslagen goed samenwerken. En het gaat om belangrijke, langslepende dossiers, denk aan stikstof en de kaderrichtlijn water, maar ook woningbouw, migratie en zorg.”
Meindert Smallenbroek De studiegroep is een onafhankelijke adviesgroep met daarin de directeuren van de koepels VNG, IPO en de Unie van Waterschappen, maar ook rijksambtenaren die veel te maken hebben met interbestuurlijke samenwerking. De groep is ingesteld als gevolg van een Tweede Kamermotie en publiceerde nu een rapport.
Het doel is te onderzoeken hoe de bestuurlijke samenwerking in Nederland kan worden verbeterd”, vertelt Smallenbroek. “Dat is op zich bekend. Daar is onderzoek genoeg naar gedaan. Wij wilden dan ook nadrukkelijk niet met het zoveelste advies komen. We weten wat er moet gebeuren. Het is nu tijd om een punt te zetten achter het verleden en met een schone lei te beginnen.”
Maar toch nog even terug naar het verleden om te verklaren waarom de verhoudingen tussen de bestuurslagen onder druk staan. “Laat ik een voorbeeld noemen dat verder van de waterwereld weg staat, maar heel bekend is. De discussie tussen gemeenten en het Rijk over de jeugdzorg. Als we kijken hoe dat is verlopen, is het niet gek dat de verhoudingen tussen die twee overheidslagen spanningen kennen.”
Smallenbroek noemt nog een ander voorbeeld, wat dichter bij de watersector: “Wij hebben dik anderhalf jaar aan tafel gezeten over de Nota Ruimte. Dan gaat het naar de ministerraad. Daar wordt iets besloten en wij mogen alleen nog via een officiële zienswijze reageren. Dan denk ik: natuurlijk kan de ministerraad vanuit een integrale afweging een keuze maken. Maar kijk daarna hoe je de andere overheden daarbij betrekt. En het indienen van een zienswijze is dan wat mij betreft niet de goede vorm..”
Overigens gaat het er Smallenbroek niet om steeds met de beschuldigende vinger naar het Rijk te wijzen. “Als bestuurslagen moeten we dit echt samen doen. De waterschappen vaardigen misschien ook wel eens een verordening uit waar andere overheden last van hebben. En dat we dan moeten concluderen dat we ze onvoldoende hebben meegenomen. Dit advies gaat iedereen aan.”
De sleutel voor een betere samenwerking zit wat Smallenbroek betreft in een verandering van houding en gedrag. “Uiteindelijk gaat het om de vraag, nemen we elkaar serieus? Als dat gebeurt, dan zijn we tot mooie dingen in staat. Die voorbeelden staan ook in het rapport. Bijvoorbeeld het programma Ruimte voor de Rivier. Of, tot de stekker er plotseling uitgetrokken werd, het Nationaal Programma Landelijk gebied. Het kan dus wel.”
Om die boodschap kracht bij te zetten, is het advies van de studiegroep overhandigd aan de informateur en de onderhandelaars. “Een beetje met het motto: doe er je voordeel mee. We hebben grote problemen aan te pakken in dit land. Nu ligt er een aanbod van een club met afgevaardigden uit de vier bestuurslagen. Mij lijkt het een ‘offer you can’t refuse’.”
