Het tijdelijke verbod op het gebruik van staalslakken wordt met een half jaar verlengd. Tegelijk blijft onzeker welke regels op langere termijn gaan gelden voor dit restmateriaal uit de staalindustrie. Dat bleek tijdens een debat in de Tweede Kamer. Kort voor het debat stuurde CDA-staatssecretaris Annet Bertram (Milieu) een Kamerbrief waarin zij aankondigde dat het verbod wordt verlengd tot 23 januari 2027. “Voorop staat dat ik de zorgen rond staalslak begrijp en deel”, schrijft zij.
Staalslakken worden in Nederland op grote schaal toegepast als vervanger van zand en grind. Wanneer het materiaal in contact komt met water, kunnen schadelijke stoffen vrijkomen. Dat heeft op verschillende plekken geleid tot milieuschade. Ook kunnen gezondheidsrisico’s ontstaan bij direct contact. Vanwege deze zorgen werd vorig jaar een tijdelijk verbod ingesteld op grootschalige toepassingen van staalslakken. Kleinschalig gebruik, bijvoorbeeld als dunne laag in wegfunderingen, blijft onder voorwaarden en met vergunning toegestaan.
Om te bepalen hoe het beleid er na afloop van het verbod uit moet zien, doet het RIVM onderzoek naar de risico’s van staalslakken. Volgens berichtgeving van de NOS zijn sommige onderzoeken echter nog niet gestart. In haar brief spreekt Bertram dat tegen. Er loopt volgens haar al een eerste fase van onderzoek naar de effecten van staalslakken op de zuurgraad van de bodem. Een woordvoerder van het RIVM verduidelijkt dat dit onderzoek al in 2023 is begonnen, dus vóór het tijdelijke verbod.
Zorgen
Andere onderzoeken die na de invoering van het verbod zijn aangekondigd, zijn nog niet gestart. Zo moet een studie naar gezondheidseffecten ongeveer een jaar duren, waardoor het onzeker is of deze op tijd klaar is. Een derde onderzoek zal naar verwachting nog enkele jaren in beslag nemen. In de Kamer bestaat brede steun voor het verlengen van het verbod, maar er zijn ook zorgen over de periode daarna. Laurens Dassen (Volt) vroeg zich af wat er gebeurt als de onderzoeken nog niet zijn afgerond wanneer het verbod afloopt.
Bertram gaf aan in gesprek te gaan met het RIVM om de onderzoeken te versnellen. “Ik zet alles op alles om ervoor te zorgen dat we eind dit jaar een besluit kunnen nemen”, zei zij, al voegde ze toe dat daar nog geen volledige zekerheid over bestaat. Ines Kostic (Partij voor de Dieren) pleitte opnieuw voor een volledig verbod op alle toepassingen van staalslakken. Volgens haar kan de overheid daar zelf al stappen in zetten, bijvoorbeeld door het materiaal niet langer te gebruiken bij oeverversterking.
Rijkswaterstaat heeft het gebruik van staalslakken in de Ooster- en Westerschelde tijdelijk stilgelegd, maar deze maatregel loopt in juli af. Bertram wilde nog niet toezeggen dat deze pauze wordt verlengd, maar gaf aan hierover in overleg te zijn met de provincie Zeeland. Daarbij wees zij op eerder onderzoek waaruit zou blijken dat toepassing in grote wateren geen ernstige milieueffecten heeft, onder meer door verdunning van schadelijke stoffen.
Technische innovaties
Een deel van de Kamer ziet mogelijkheden om het gebruik van staalslakken veiliger te maken via technische innovaties. Een volledig verbod zou namelijk financiële gevolgen hebben voor staalproducent Tata Steel, terwijl de overheid tegelijkertijd onderhandelt over steun voor de verduurzaming van het bedrijf. Voormalig staatssecretaris Chris Jansen (PVV) wees op verbeteringen in het productieproces bij Tata Steel, waardoor staalslakken minder schadelijk zouden worden. Hij verwees ook naar toepassingen in Engeland, waar het materiaal volgens hem veilig in asfalt wordt gebruikt.
Ook VVD-Kamerlid Bart Bikkers benadrukte het belang van innovatie. “Zolang wij met elkaar staal maken in de wereld, zullen we ook een restproduct hebben.” Bertram gaf aan te onderzoeken of het wassen van staalslakken kan bijdragen aan veiliger gebruik. Daarnaast is een zogenoemde ‘industrietafel’ opgericht, waar overheid en bedrijfsleven samen kijken naar technische oplossingen.
De discussie over staalslakken raakt direct aan de toekomst van Tata Steel. Volgende week debatteert de Kamer over de voorgestelde miljardensteun voor de vergroening van het bedrijf. Bij de verduurzaming zou de productie van staalslakken toenemen, al gaat het om een andere variant. Tata Steel onderzoekt samen met kennisinstellingen hoe deze veilig kan worden toegepast.
Koerswijziging
Het kabinet voerde recent ook een koerswijziging door voor de rol van gemeenten. Waar eerder werd gesteld dat gemeenten geen eigen beperkingen mochten opleggen aan het gebruik van staalslakken, benadrukt staatssecretaris Bertram nu dat die bevoegdheid er wél is. Daarmee komt zij tegemoet aan de onrust die ontstond nadat gemeenten, waaronder Arnhem, aangaven zelf maatregelen te willen nemen vanwege gezondheids- en milieurisico’s. De hernieuwde ruimte betekent dat lokale overheden bijvoorbeeld kunnen besluiten toepassingen te saneren of strengere regels te hanteren.
LEES OOK
H2O Actueel: Taskforce moet duidelijkheid brengen over bestaande toepassingen van staalslakken
H2O Actueel: Staalslakken onder de loep: zorgen om grond- en oppervlaktewaterkwaliteitH2O Actueel: Tijdelijk verbod op staalslakken op risicoplekken na groeiende zorgen over milieuschade
