Als eerste provincie heeft Utrecht vandaag een uitgewerkt pakket aan maatregelen voor natuur, water, bodem, klimaat en landbouw voor de komende tien jaar gepresenteerd. Dat moet de vergunningverlening vanaf 2027 weer op gang brengen. Het Ontwerp-Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG) ligt binnenkort ter inzage.
Met dit plan kiest Utrecht volgens gedeputeerde Mirjam Sterk (Natuur en Landbouw, Transitie Landelijk Gebied) voor een heldere koers om de natuur te herstellen, de water- en bodemkwaliteit te verbeteren, de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen en de landbouw perspectief te bieden.
Daarmee wil de provincie een einde maken aan de huidige impasse in het landelijk gebied, waar natuurherstel achterblijft, vergunningverlening stilvalt en ondernemers nauwelijks vooruit kunnen.
"Niets doen betekent in dit geval achteruitgang. Met het UPLG nemen we verantwoordelijkheid, samen met onze partners. We leggen de basis voor een duurzaam, leefbaar en economisch gezond landelijk gebied."
Geen uitstel
Het Ontwerp-UPLG is tot stand gekomen na drie jaar intensieve samenwerking met gemeenten, waterschappen, landbouw- en natuurorganisaties, inwoners en deskundigen. Die begon eind 2022 naar aanleiding van de opdracht van het Rijk om het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) per provincie uit te werken.
Het in 2024 aangetreden kabinet-Schoof maakte echter andere keuzes en liet het NPLG en de bijbehorende geldpot vervallen. Wel komt daar een nieuwe aanpak voor in de plaats en werd een ‘Startpakket’ gepresenteerd om Nederland van het stikstofslot te halen, maar volgens de provincie Utrecht is dat onvoldoende.
"De opgaven waar we voor staan zijn nog steeds immens en kunnen geen uitstel gebruiken. Ook de agrarische sector heeft binnen deze context houvast nodig en perspectief voor de toekomst. Daarom hebben we in Utrecht besloten om wél door te gaan met het UPLG, met oog voor de veranderde context", zo staat in het ontwerp-programma.
Zeventien principes
Het UPLG bevat zeventien “structurerende principes” verdeeld over vier thema’s: water en bodem, landbouw, natuur, klimaat. Daarbij zijn de landschappen de basis, worden opgaven waar mogelijk gecombineerd en wordt de relatie stad-land versterkt.
Voor water en bodem geldt als eerste een maximale inzet op de doelen van de Kaderrichtlijn Water (KRW). Dat betekent dat de waterkwaliteit wordt verbeterd door vermindering van nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen en door het ecologisch inrichten en beheren van sloten en oevers.
Daarnaast wordt onder andere ruimte gereserveerd voor de opvang van piekbuien en wordt het hydrologische systeem op de Utrechtse Heuvelrug en in de Natura 2000-gebieden hersteld. Boeren krijgen de ruimte om zelf te bepalen hoe ze de doelen willen bereiken.
Rijksmiddelen
Sommige maatregelen zijn urgent en wettelijk verplicht, andere worden geleidelijk ingevoerd. Met ongeveer 280 miljoen euro aan rijksmiddelen voor de komende jaren denkt Utrecht de nodige stappen te kunnen zetten. Voor de lange termijn blijft samenwerking met het Rijk echter essentieel, zo benadrukt de provincie.
Het Ontwerp-UPLG is het vervolg op het Concept-UPLG dat in juli 2023 al bij het Rijk is ingediend, inclusief de zienswijzen die daarop zijn binnengekomen. De nieuwe versie ligt van 6 januari tot en met 16 februari 2026 ter inzage. In de loop van volgend jaar zullen Gedeputeerde Staten dan het definitieve UPLG vaststellen.
