Nederland is een klein land. De beschikbare ruimte voor concurrerende functies, denk alleen al aan woningbouw, economische activiteiten en natuur, is beperkt. De natuur staat daarmee onder druk. Een nieuwe modelstudie van Utrechtse ecologen laat zien hoe belangrijk het is voor de biodiversiteit om toekomstig habitatsverlies zoveel mogelijk te clusteren.
Volgens het Centraal Bureau van Statistiek nam de oppervlakte van natuurgebieden (bos, grasland, duin- en kustgebieden) in Nederland tussen 2013 en 2022 met ongeveer 158 vierkante kilometer af. Dat was een afname van ongeveer 2,5 procent.
Monique de JagerVerlies van habitat, of de fragmentatie ervan, heeft invloed op de biodiversiteit. “Maar er was altijd veel discussie over de mate van dit effect”, vertelt Monique de Jager. Zij is ecoloog en postdoctoraal onderzoeker bij de Universiteit Utrecht en verrichtte de modelstudie die onlangs leidde tot het artikel ‘Variation in species\' dispersal capacities amplifies effects of habitat loss and fragmentation on biodiversity loss.’
Die discussies ontstonden volgens De Jager omdat onderzoekers hun opvatting baseerden op modellen met verschillende schalen, zowel in tijd als in ruimte. Bovendien waren de gebruikte modellen neutraal, in de zin dat ze er vanuit gingen dat
alle soorten over gelijke verspreidingscapaciteiten beschikken. “Terwijl we weten dat verschillende soorten, zich op verschillende manieren verspreiden. Een heel simpel voorbeeld: het maakt voor de verspreiding uit of bomen of planten lichte of zware zaden hebben.”
De Jager en haar collega’s maakten daarom een individueel model vanuit de veronderstelling dat soorten niet ecologisch gelijkwaardig zijn wat betreft verspreidingscapaciteit. “Daarnaast hebben we verschillende tijd- en ruimteschalen bekeken. Voor wat betreft de tijdschaal hebben we gekeken wat het effect van habitatverlies is op korte en op langere termijn.”
Daarbij valt op dat de effecten van habitatfragmentatie in eerste instantie mee lijken te vallen. “Na een iets langere periode verdwijnen veel meer soorten uit een gebied als de habitatgebieden te klein zijn geworden. Dan sterven soorten dus lokaal uit. Versnippering van natuur heeft dus grote negatieve effecten op de biodiversiteit.”
Bij het ontwikkelen van een visie op natuurbehoud, is het volgens De Jager daarom belangrijk om in te zetten op met elkaar verbonden natuurgebieden. “Dat geldt zeker ook voor water. Het is echt belangrijk dat de connectiviteit tussen gebieden blijft bestaan.”
Dat betekent niet dat kleine, verspreide natuurgebiedjes geen waarde hebben. “Alle natuur is waardevol. Habitatverlies, in welke vorm dan ook, pakt altijd slecht uit voor de biodiversiteit. Daarom zou de focus eigenlijk veel meer moeten liggen op natuurherstel.”
Want dat is waar het De Jager eigenlijk om te doen is. “Dit afgeronde onderzoek kun je zien als voorloper voor mijn huidige project waarbij we – met behulp van een uitgebreid model – proberen vast te stellen waar natuurherstelprojecten het meeste effect sorteren. Want mijn conclusie is uiteindelijk simpel: hoe meer natuur, hoe beter.”
