Waterproblematiek loopt dit jaar als \'blauwe draad\' door de programmering van het World Economic Forum in het Zwitserse Davos. ‘Tijdens dit ‘blauwe Davos’ zal het Forum zich richten op het verbeteren van de toegang tot en het beheer van zoet water, het versterken van de voedselzekerheid in de blauwe sector en het bevorderen van de blauwe economie ter ondersteuning van de bescherming van de oceanen’, aldus de organisatie.
Op de jaarlijkse bijeenkomst van het WEF komen deze week vooraanstaande politieke leiders van over de hele wereld bijeen, waaronder ‘bijna 65 staatshoofden en regeringsleiders’ en zo’n 850 ‘top-CEO\'s en -voorzitters’. Volgens de organisatie komen de wereldleiders bijeen tegen ‘de meest complexe geopolitieke achtergrond in decennia’ en is deze editie ‘één van de meest prestigieuze bijeenkomsten in de geschiedenis van de jaarlijkse conferentie’, die sinds 1971 plaatsvindt.
In het kader van het waterthema sprak het WEF in aanloop naar de conferentie alvast met de negentigjarige oceanografe Sylvia Earle, wie haar carrière gewijd heeft aan het onderzoeken van de mariene natuur. Ze trapte af met een duidelijke boodschap voor het Forum. “We consumeren nog steeds tonnen zeedieren zonder zelfs maar hun namen te kennen en verwerken ze tot producten. (..) Laten we stoppen met het massaal doden van zeedieren. En laten we er zelfs niet aan denken om de zeebodem te verwoesten met diepzeemijnbouw, terwijl we niet weten wie zich daar beneden bevindt."
IJskappen en gletsjers
Omdat het WEF leiders \'bijeen wil brengen om vooruitgang te stimuleren op het gebied van toegang tot en beheer van zoetwater, voedselzekerheid in de zee en bescherming van de oceanen’, staan in het Zwitserse skioord dezer dagen verschillende discussies en lezingen over waterthema’s op het programma. Zo draaide het gisteren tijdens de sessie ‘The Snow Must Go On’ om ijskappen en gletsjers, die sneller dan voorspeld smelten.
Momenteel verliezen we in de vorm van ijs per jaar het equivalent van de zoetwaterconsumptie van de totale mondiale bevolking gedurende 30 jaar, vertelde Meena Wadhwa, directeur van het Scripps Institution of Oceanography van de Universiteit van California. Zorgelijk, aldus Wadhwa, want meer dan 2 miljard mensen zijn er rechtstreeks van afhankelijk voor drinkwater en irrigatie van landbouw.
Daarnaast vervullen ijskappen en gletsjers, als witte vlakten die zonlicht reflecteren, een belangrijke functie in het reguleren van het klimaat, zei Johan Rockström, hoogleraar aardwetenschappen en directeur van het Duitse Potsdam Institute for Climate Impact Research. De huidige cryosfeer – sneeuw, ijskappen en gletsjers – levert een albedo van zo’n 30 procent op, wat wil zeggen dat 30 procent van de door de aarde ontvangen zonnestraling weer terug de ruimte in gekaatst wordt. De stabiliteit van de aarde hangt daardoor, aldus Rockström, sterk af van de ‘kleurencompositie’ van de aarde, en die wordt nu voor het eerst donkerder. “We hebben de wedstrijd nog niet verloren…maar het window sluit zich wel.”
Als witte vlakken kunnen helpen om de aarde af te koelen, vroeg een toehoorder uit de zaal zich af, zouden we onze daken dan niet wit kunnen schilderen? “Ik hoorde dat ze daar in India al mee begonnen zijn”, aldus de Zwitser. “Go for it”, antwoordde Ruzica Dadic, hoofd van een onderzoeksgroep van het Institute for Snow and Avalanche Research. “Daarover bestaat geen discussie. Waar ik wél bezwaar tegen heb zijn minder milieuvriendelijke ideeën zoals het in de oceaan gooien van wit plastic om te compenseren voor gesmolten zeeijs. Maar je dak wit schilderen – ik denk dat dat hele goede ideeën zijn.”
Cryosfeersystemen als commons
Omdat de cryosfeer aan 9 van de 16 ‘klimaat-kantelpunten’ gelinkt is, pleitte Rockström ervoor om te herzien wat we verstaan onder de global commons, een breed begrip waarmee gedoeld wordt op al het ‘gemeenschappelijk eigendom’ van alle mensen op aarde, zoals de atmosfeer en de oceanen. Volgens Rockström moet in een juridisch bindend raamwerk over de commons een specifieke aanwijzing komen voor cryosfeersystemen zoals de Groenlandse ijskap, de West-Antarctische ijskap, gletsjers en permafrost. Deze horen van niemand in het bijzonder maar van ons allemaal te zijn, aldus Rockström, want ongeacht in welk land op aarde je woont, is eenieder er sterk afhankelijk van.
Om diezelfde reden is het volgens hem ‘urgent om de cryosfeer als hefboom te gaan gebruiken voor economische prikkels’, en ‘falen we op dat gebied’. Hij pleitte voor de ontwikkeling van beleid dat grenzen aan economische groei stelt, aan de hand van wetenschappelijk onderbouwde planetaire grenzen zoals de minimale kritieke massa van Arctisch ijs, Groenlands ijs of gletsjers in de Alpen. Dit hoeft geen hindernis voor economische ontwikkeling te zijn, zei hij, omdat empirisch bewezen is dat restricties een prikkel voor innovatie en efficiëntie vormen.
Daarmee haalde Rockström een thema aan dat in 1973 tijdens één van de allereerste edities van ‘Davos’ ophef veroorzaakte, toen de Italiaanse econoom en oprichter van de Club van Rome Aurelio Peccei de duurzaamheid van wereldwijde economische groei ter discussie stelde.
Stakeholderkapitalisme
Het WEF werd in 1971 door de ingenieur en econoom Klaus Schwab opgericht als stichting zonder winstoogmerk, met als doel het bevorderen van ‘stakeholderkapitalisme’, oftewel kapitalisme dat stakeholders in breedste zin moet dienen, inclusief de gemeenschap waar een onderneming deel van uitmaakt. Het is het leidende principe gebleven voor het WEF, wiens missie het is \'de wereld door middel van publiek-private samenwerking te verbeteren\'.
In de afgelopen 55 jaar heeft \'Davos\' volgens de organisatie op kritieke momenten een sleutelrol gespeeld. Zo heeft de conferentie volgens het Forum ‘een oorlog tussen Griekenland en Turkije helpen voorkomen, economische bruggen over de hele wereld geslagen, en de handdruk georganiseerd die een einde maakte aan de apartheid’.
Sommige WEF-sessies zijn ook vanuit Nederland live te volgen, of later terug te kijken.
- Vanmiddag van 13:30 tot 14:00 is er een sessie over de Ocean Action Agenda, met o.a. Peter Thomson, VN-gezant voor het thema oceanen;
- Vanavond van 18:00 tot 18:45 een paneldiscussie over economische drijfveren om te voorkomen dat extremere weersomstandigheden tot voedselschaarste leiden;
- Morgen van 09:00 tot 09:45 een sessie over de \'blauwe economie\';
- Morgen van 11:30 tot 12:15 een sessie over cyberaanvallen in een geopolitieke context;
- Morgen tussen 13:15 en 14:00 een discussie over ‘waterkantelpunten’, met onder andere Eurocommissaris Jessika Roswall (portefeuille milieu, waterweerbaarheid en circulaire economie);
- En morgen van 10:15 tot 11:00 een sessie over de vastgelopen onderhandelingen over een plasticverdrag, eveneens met o.a. Jessika Roswall.
