In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart heeft ProDemos voor 258 gemeenten een Stemwijzer gemaakt. Ondanks een groeiende urgentie voor de vervangingsopgave van riolering en het aanpassen van de bebouwde omgeving aan klimaatverandering, is in de stemwijzers weinig aandacht voor waterproblematiek en klimaatadaptatie te vinden.
De Stemwijzer van ProDemos is volgens zijn makers de meest gebruikte, oudste, bekendste en betrouwbaarste stemhulp van het land. In de online stemhulp kunnen gebruikers aan de hand van zo’n 30 stellingen de standpunten van lokale politieke partijen vergelijken, en dat is voor veel kiezers een belangrijk hulpmiddel. Na ‘de recordeditie’ van 2023, waarbij de Stemwijzer 9,1 miljoen keer volledig werd ingevuld, bleef het gebruik vorig jaar op een hoog niveau, toen in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen een ruime 8 miljoen bezoekers de Stemwijzer invulde.
Werk aan de winkel
‘Met de Stemwijzer krijgen kiezers inzicht in de belangrijke vraagstukken binnen hun lokale politiek’, aldus ProDemos. Afgaand op de stemhulpen van de 20 grootste gemeenten, lijken water- en klimaatproblematiek momenteel niet zozeer één van die belangrijke vraagstukken te zijn. Gemeenten spelen echter een essentiële rol in het beheer van stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater, en in het voorbereiden van steden en dorpen op de extremere regen, droogte en hitte die in aantocht is. Ook op het gebied van digitale soevereiniteit en het beschermen van vitale infrastructuur tegen cyberaanvallen, ligt er voor gemeenten een taak.
En van het aanleggen van waterdoorlatende bestrating tot het verminderen van riooloverstorten op oppervlaktewater; in de gemeentelijke watertaken is er veel werk aan de winkel, zo bleek vorig jaar uit onderzoek van Stichting RIONED, het kenniscentrum voor stedelijk waterbeheer. Naar aanleiding van het onderzoek spoorde RIONED-directeur Hilde Niezen gemeenten onder andere aan om het tempo van vervanging van riolering ‘flink omhoog’ te schroeven. ‘Hoe meer gemeenten de komende decennia achterblijven met vernieuwen, hoe groter de kans op negatieve gevolgen voor de volksgezondheid en het milieu en hoe groter de kans op schade’. Ook stelde Niezen dat gemeenten subsidies voor groene daken of het verwijderen van overtollige verharding breder en grootschaliger zouden moeten aanbieden.
Snackbars
Toch lijkt waterproblematiek, net als bij de Tweede Kamerverkiezingen, geen grote rol van betekenis te spelen. In enkele gevallen is water beperkt aanwezig, zoals in de stemwijzer van Den Haag (‘De gemeente moet ervoor zorgen dat er weer water gaat stromen door gedempte grachten’). In andere gevallen is er hooguit indirecte aandacht voor, in een stelling als ‘De gemeente mag geen parkeerplaatsen binnen de bebouwde kom vervangen door groen’.
Tussen de circa 30 stellingen per gemeente bevinden zich bovendien zo nu en dan onderwerpen die van minder primaire levensbehoefte zijn dan riolering en een droog huis (zoals ‘SnowWorld moet verder kunnen groeien’, ‘De gemeente moet toestaan dat snackbars en restaurants in het weekend tot drie uur open mogen blijven’ en ‘De gemeente moet op oudejaarsavond een vuurwerkshow organiseren’). Hoe voortvarend partijen al dan niet aan de slag willen met waterproblematiek en klimaatadaptatie, blijft in de stemwijzers enigszins buiten beeld.
Amper zichtbaar
“Dat is inderdaad erg jammer”, reageert Jane Alblas, woordvoerder van de Unie van Waterschappen. “Vaak komen stemhulpen tot stellingen door op zoek te gaan naar onderwerpen waar partijen van elkaar verschillen. Hiervoor zijn de verkiezingsprogramma’s het uitgangspunt. Het kan daarom ook zo zijn dat de wateronderwerpen te weinig spreiding laten zien tussen politieke partijen en daarom minder interessant zijn om op te nemen in een stemhulp.”
“Ook merken we dat een aantal politieke partijen weinig met waterthematiek heeft – zo doen bijvoorbeeld de PVV en de SP niet mee met waterschapsverkiezingen. Bij die partijen is in de verkiezingsprogramma’s vaak weinig tot niets over water te vinden. Bij andere partijen is dat gelukkig heel anders.”
“We vinden het zeker heel erg jammer dat waterthema’s amper zichtbaar zijn in de campagnes en stemhulpen van de gemeenteraadsverkiezingen, maar snappen ook dat andere thema’s zich er meer voor lenen om de verschillen tussen partijen te laten zien. Water is lange tijd een niet heel politiek onderwerp geweest. Maar dat zal het wel steeds meer gaan worden, omdat niet alle waterbelangen en -vragen meer ingewilligd kunnen worden, doordat de grenzen van ons watersysteem zijn bereikt.”
Balans
“In de selectie van uiteindelijke stellingen speelt een aantal redenen mee”, zegt Gijs Boerwinkel, woordvoerder van ProDemos. “Wordt erover gesproken in de gemeentelijke politiek? Staan er voorstellen in de partijprogramma’s? En is er voldoende verschil tussen de partijen over een stelling? Ook is het goed om te melden dat het niet zozeer aan StemWijzer is om politieke issues te agenderen. Hierin volgen we zoveel mogelijk wat kiezers, partijen en gemeenten als belangrijk beschouwen en waar verschillen aan te wijzen zijn tussen partijen.”
Nieuw bij deze editie van de Stemwijzer is een samenwerking met journalisten van landelijke en regionale media, waaronder het AD, NU.nl, De Stentor, het Parool, de Gelderlander, het Brabants Dagblad en Tubantia. ‘Zij hielpen bij de ontwikkeling van de StemWijzers’, door deze af te stemmen op lokale politieke thema’s, aldus ProDemos.
Een woordvoerder van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten laat weten dat de VNG zich evenmin kan uitlaten over de balans tussen de in de stemhulpen geagendeerde onderwerpen. De VNG houdt zich namelijk ‘niet bezig met hoe gemeentelijke stemwijzers eruit (zouden moeten) zien, omdat wij ons dan ook zouden bemoeien met de lokale politiek’.
LEES OOK
Aqua Nederland: Wie wil ons ‘niet zo schone’ hemelwater hebben? (opiniestuk Hilde Niezen)
H2O Premium: Hoe verdubbel je het vernieuwingstempo van de riolering met te weinig mensen?
H2O Wateragenda: KAN Café: Klimaatadaptatie en ecologie in de stedelijke openbare ruimte (online, 5 maart)
H2O Wateragenda: STOWA Kennismiddag \'Modelleren stedelijk water\' (Amersfoort, 12 maart)
H2O Wateragenda: RIONED webinar Milieuhygienisch functioneren van infiltratievoorzieningen (online, 19 maart)
H2O Wateragenda: KNW Werkbezoek: Riooloverstorten terug op de kaart (Breda/Antwerpen, 1 en 2 april)
