Ondanks de sterk gegroeide economie is de totale winning en het totale verbruik van water in Nederland de afgelopen veertig jaar min of meer op hetzelfde niveau gebleven. Het drinkwatergebruik is in die periode zelfs iets gedaald, zo blijkt uit een overzicht van het Compendium voor de Leefomgeving (CLO). Elektriciteitsbedrijven zijn veruit de grootste onttrekkers van oppervlaktewater.
Het CLO, dat zich baseert op cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en Vewin, maakt onderscheid tussen grondwater en oppervlaktewater. De winning en het gebruik van grondwater zijn ten opzichte van veertig jaar geleden beperkt gedaald, maar er zijn pieken in de droge jaren in 2018, 2019 en 2020.
Die worden verklaard door een hogere waterbehoefte vanuit de landbouw en huishoudens. De laatste zijn de grootste afnemers van leidingwater, dat de afgelopen tien jaar voor 63 procent uit grondwater werd gewonnen en voor de rest uit oppervlaktewater.
Sinds 2005 is het totale drinkwatergebruik tamelijk constant en zelfs iets gedaald ten opzichte van de jaren negentig van de vorige eeuw. Dat is opmerkelijk, want de bevolking is in die periode juist sterk gegroeid. Het CLO wijst op de waterbesparende maatregelen die sindsdien opgang deden.
Toch blijft het nodig dat de drinkwaterbedrijven inzetten op waterbesparing, reageert woordvoerder Patricia van der Linden van koepelorganisatie Vewin. "We kijken ook naar de toekomst, het kost vaak tientallen jaren om de drinkwaterproductie te kunnen uitbreiden. En het gaat om maatwerk: in sommige regio’s is nu al sprake van een tekort."
Elektriciteitsbedrijven
De winning en het gebruik van oppervlaktewater, de belangrijkste waterbron voor de industrie en de energiesector, fluctueren van jaar tot jaar maar zijn gemiddeld heel licht gestegen tot 2022 en daarna weer gedaald.
Veruit de grootste onttrekkers van oppervlaktewater zijn elektriciteitsbedrijven, die in 2023 67 procent van het totaal voor hun rekening namen. Dit water werd vrijwel geheel gebruikt voor koeling. De schommelingen in de onttrekking van oppervlaktewater worden volgens het CLO dan ook voornamelijk veroorzaakt door wisselende koelwaterhoeveelheden.
Sinds 2003 wordt geleidelijk aan steeds meer zout oppervlaktewater gebruikt voor koeling. In 2009 was dat ongeveer een derde, vanaf 2018 ongeveer de helft van het ingenomen oppervlaktewater.
Die toename wordt grotendeels verklaard door de bouw van nieuwe elektriciteitscentrales langs de kust en bij zeehavens. Andere centrales meer landinwaarts, die koelden met zoetwater, sloten de deuren.
Waterbalansen
Het CLO signaleert ook dat het totale gebruik van water in de onderzochte periode afwijkt van de totale winning. Dat verschil wordt verklaard door de waterbalansen van de drinkwaterbedrijven. Bij de bereiding en het transport van drinkwater bijvoorbeeld gaat ook water verloren.
"Dat klopt", zegt Vewin-woordvoerder Van de Linden. "Omgekeerde osmose bijvoorbeeld levert een verlies op van ongeveer 20 procent aan reststroom. En daarnaast is er niet in rekening gebracht gebruik, zoals lek- en spuiverliezen, bluswater, tappunten en meetverschillen."
