Technische Afspraak NTA 8033:2021 biedt voor het eerst genormaliseerde criteria voor non-target screening. Deze richtlijn zorgt voor uniforme terminologie, betrouwbare resultaten en vergelijkbare datasets tussen laboratoria. Door duidelijke eisen aan uitvoering, validatie en kwaliteitsborging draagt NTA 8033 bij aan effectiever waterkwaliteitsbeheer.
Geschreven door Marijke de Bar, Martijn Pijnappels (Rijkswaterstaat), Dowine de Bruijn (Vitens), Margo van der Kooi (KWR), Iwan Slabber (Nederlands Normalisatie Instituut NEN)
Het is bekend dat de waterkwaliteit van zowel grond- als oppervlaktewater onder toenemende druk staat. Droogte, hogere temperaturen en verzilting spelen hierbij een rol. Ook ongewenste stoffen als medicijnresten en PFAS hebben een negatieve invloed op de waterkwaliteit. Traditioneel wordt waterkwaliteit gemonitord met analysemethoden die zich richten op bekende stoffen en verontreinigingen, de zogenaamde target-analyses. Met deze aanpak kunnen onverwachte of onbekende vervuilende stoffen echter worden gemist. Non-target screening (NTS) biedt hier uitkomst. Met NTS wordt niet alleen naar bekende componenten gekeken, maar kunnen ook onbekende stoffen worden opgespoord en verder in kaart worden gebracht.
NTS wordt inmiddels breed toegepast in de watersector en de milieuwetenschappen. Ook werken laboratoria in verschillende initiatieven samen. In 2021 heeft dit geleid tot de ontwikkeling van de Nederlandse Technische Afspraak NTA 8033, Richtlijn voor non-target screening van organische stoffen in water met chromatografie en massaspectrometrie. Hierin zijn de processen van non-target screening tussen Nederlandse waterlaboratoria geharmoniseerd, waardoor resultaten goed met elkaar te vergelijken zijn. Deze NTA biedt uniforme criteria voor het uitvoeren, valideren en vastleggen van de kwaliteit van meetmethoden voor NTS van organische stoffen in water, en was in 2021 de eerste richtlijn op dit gebied. Ook bevat de NTA een begrippenlijst om spraakverwarring tegen te gaan en uitwisseling van gegevens te bevorderen. Een waardevol resultaat van Nederlandse samenwerking.
Zelfs zo waardevol, dat de NTA 8033 de basis vormt voor een nieuw voorstel voor de ontwikkeling van een wereldwijde norm voor non-target screening, de ISO 13808-serie. Deze wordt ontwikkeld binnen de mondiale commissie ISO/TC 147, Water quality, waarin experts op het gebied van waterkwaliteit samenkomen om wereldwijd geldende normen te ontwikkelen. Het is de bedoeling dat het derde onderdeel van de voorgestelde ISO 13808-serie de NTA 8033 na publicatie zal vervangen. Om te zorgen dat de ervaring en werkwijze achter de Nederlandse NTA behouden blijft, is het van belang dat Nederlandse experts deze werkwijze in blijven brengen bij de ontwikkeling van de ISO-serie.
Kernonderdelen - van monstername tot kwaliteitsborging
Bij elke wateranalyse is het essentieel dat de monsters representatief zijn, besmetting wordt voorkomen en dat tijdens de dataverwerking vals-positieve en vals-negatieve resultaten goed worden beheerst. Dit geldt voor (doel)stofgerichte, maar in het bijzonder voor niet-doelstofgerichte analyses, zoals non-target screening. Omdat bij NTS veel onbekende stoffen worden onderzocht, is het beheersen van deze foutieve uitslagen aanzienlijk complexer.
Daarom stelt de NTA 8033 minimale eisen aan verschillende procesonderdelen. Daarnaast bevat deze norm richtlijnen om de betrouwbaarheid van het identificeren van onbekende ‘features’ (combinaties van accurate massa en retentietijd) te waarborgen. Tot slot wordt benadrukt dat uniformiteit in terminologie en werkwijze bij de rapportages van NTS essentieel is, zodat data eenduidig worden geïnterpreteerd en overeenkomende termen en methoden worden gebruikt.
Dit betekent dat bij elke gerapporteerde feature het niveau van betrouwbaarheid duidelijk moet worden aangegeven en dat er eisen zijn voor het rapporteren van methodegegevens en disclaimers, zodat de resultaten op de juiste manier gelezen kunnen worden. Naast richtlijnen voor de uitvoering van NTS-analyses, worden in NTA 8033 ook eisen beschreven voor kwaliteitsborging en validatie van NTS-methoden. Dit omvat onder andere keuzes met betrekking tot het toepassingsgebied, de toevoeging, het terugvinden en toekennen van referentiestoffen op verschillende concentratieniveaus, de analyse en het gebruik van procedureblanco’s, de prestatiebewaking via interne standaarden en de criteria waaraan moet worden voldaan bij validatie.
Uniformiteit en toekomstbestendigheid
NTA 8033 is een zeer complete richtlijn die handvatten biedt voor alle facetten van NTS-analyses. De NTA heeft hiermee een waardevolle bijdrage geleverd aan samenwerkingen en uitwisseling van NTS-data in Nederland. Omdat NTS juist bij uitstek geschikt is om onbekende verontreinigingen op te sporen, zijn betrouwbaarheid en reproduceerbaarheid heel belangrijk.
Ook de geharmoniseerde terminologie is een belangrijk aspect van NTA 8033. In het technisch complexe veld van NTS is eenduidige communicatie cruciaal. Als ze dezelfde definities gebruiken, begrijpen onderzoekers, beleidsmakers en andere belanghebbenden elkaar beter en kunnen ze onderzoeksresultaten beter beoordelen. Dit bevordert transparantie, samenwerking en kennisdeling.
De NTA is flexibel genoeg opgesteld om nieuwe technieken binnen de kaders van de richtlijn te kunnen beoordelen en toepassen en biedt daarom ruimte voor toekomstige innovaties in chromatografie en massaspectrometrie.
Als Nederlands lid van ISO vertegenwoordigt Stichting Koninklijk Nederlands Normalisatie Instituut (NEN) de Nederlandse belangen en faciliteert het inhoudelijke deelname van experts in wereldwijde normontwikkeling. Op het gebied van non-target screening werken experts uit Nederland en andere lidstaten samen aan de ontwikkeling van de norm ISO 13808, Water quality - Non-target screening of organic compounds in water. Deze norm richt zich op voorwaarden voor uitvoering, validatie en kwaliteitsborging van NTS van organische verbindingen in verschillende watertypen, waaronder drinkwater, grondwater en oppervlaktewater. De NTA 8033 vormt de basis voor deze normenserie. De ISO 13808-serie wordt onderverdeeld in drie delen:
• ISO 13808-1: Water quality — Non-target screening of organic compounds in water using chromatography and mass spectrometry — Part 1: General guidelines
• ISO 13808-2: Water quality — Non-target screening of organic compounds in water using chromatography and mass spectrometry — Part 2: Workflow for liquid chromatography with high resolution mass spectrometry
• ISO 13808-3: Water quality — Non-target screening of organic compounds in water using chromatography and mass spectrometry - Method using gas chromatography with mass spectrometry
Conclusie
NTA 8033 markeerde in 2021 een belangrijke mijlpaal in de normalisatie van non-target screening voor waterkwaliteitsanalyse. Met uniforme criteria voor uitvoering, validatie en kwaliteitsborging verhoogt de richtlijn de betrouwbaarheid van NTS-resultaten en maakt deze vergelijking tussen laboratoria mogelijk. Hiermee wordt de kennis van onbekende en mogelijk schadelijke stoffen in water vergroot. Dit ondersteunt waterkwaliteitsbeheer en milieubeleid voor de bescherming van mens en ecosysteem.
De doorontwikkeling naar ISO 13808 toont de meerwaarde van de Nederlandse aanpak en biedt kansen voor wereldwijde toepassing. Voor de Nederlandse watersector betekent dit toegang tot genormaliseerde, betrouwbare methoden voor detectie van onbekende verontreinigingen – een steeds belangrijker instrument in het beschermen van de waterkwaliteit.
Het normalisatiewerk rondom non-target screening wordt uitgevoerd in de normsubcommissie Organische parameters, die verantwoordelijk is voor NTA 8033 en het platform vormt voor Nederlandse inbreng binnen de ISO-werkgroep voor non-target screening van ISO/TC 147, Water quality. Voor meer informatie over deelname aan deze commissie of internationale normalisatie: afm@nen.nl.
Samenvatting
Technische Afspraak NTA 8033:2021 biedt voor het eerst genormaliseerde criteria voor non-target screening van organische stoffen in water. Deze richtlijn zorgt voor uniforme terminologie, betrouwbare resultaten en vergelijkbare datasets tussen laboratoria. Door duidelijke eisen aan uitvoering, validatie en kwaliteitsborging draagt NTA 8033 bij aan effectiever waterkwaliteitsbeheer. NTA 8033 is de basis voor een nieuwe wereldwijde driedelige ISO 13808-normenserie. Uiteindelijk zal het derde deel hiervan NTA 8033 vervangen. Via de normsubcommissie Organische parameters kunnen Nederlandse belanghebbenden deelnemen aan de normontwikkeling.
