Groene daken in de praktijk: tips voor subsidies om klimaatadaptie op privaat terrein te stimuleren

Veel gemeenten geven subsidie voor groene daken. Dit artikel gaat in op geleerde lessen uit de praktijk en tips voor gemeenten en waterschappen om groene daken te stimuleren, gebaseerd op ervaringen van bewoners.

Geschreven door Floris Boogaard, Joey Koning, Allard Roest (Hanzehogeschool)

Groene daken zijn een klimaatmaatregel. Ze zijn een spons om water vast te houden, bieden verkoeling en isolatie, verbeteren de luchtkwaliteit en leveren een bijdrage aan de biodiversiteit. Ondanks al deze voordelen en subsidies van diverse gemeenten, leggen mensen nog niet massaal groene daken aan.

Aangezien het grootste deel (ongeveer 60%) van de gebouwde omgeving in Nederland in privébezit is, zijn gemeenten afhankelijk van het enthousiasme van bedrijven en bewoners voor klimaatadaptatie op eigen terrein. In opdracht van gemeenten heeft de Hanzehogeschool onderzoek uitgevoerd onder verschillende noordelijke gemeenten en bewoners van de gemeente Westerkwartier (Groningen), met als hoofdonderzoeksvraag: wat kan er worden verbeterd aan subsidies voor groene daken?

Afbeelding 1. Diverse soorten groene daken op particulier terrein [1]

Aanpak
Om het waterbergend vermogen van Nederland te vergroten en de effectiviteit van subsidieverlening voor groene daken daarvoor te analyseren zijn diverse methoden toegepast:

1. Analyse waar in Nederland groene daken liggen met behulp van Climatescan [1].
2. Met deskresearch landelijk in beeld brengen hoe gemeenten hun subsidieregelingen voor groene daken inrichten. De subsidievoorwaarden van 50 gemeenten verspreid over Nederland zijn geïnventariseerd met verdiepende interviews met beleidsmedewerkers.
3. Daarnaast zijn er ongeveer 100 enquêtes gehouden onder woningeigenaren in Noord-Nederland over persoonlijke omstandigheden en motivatie, om te achterhalen hoe verschillende groepen inwoners aangemoedigd kunnen worden.

Soorten groene daken en waterberging
Groene daken zijn er in alle soorten en maten, van klein groen op een bushokje tot daken van meer dan een hectare in oppervlakte. Er zijn verschillende soorten groene daken (afbeelding 1) met benamingen als: verblijfsdaken, zoals daktuinen of dakparken, sedumdaken, gras- en kruidendaken, intensieve daken (dikke substraatlaag en hoge beplanting), slimme retentiedaken (deze houden zelf het weerbericht in de gaten), daklandschappen of natuurdaken. Eigenlijk is een ecoduct ook een groen dak waar auto’s onderdoor rijden.

Er zijn duizenden groene daken verspreid over heel Nederland (zie afbeelding 2) in verschillende vormen en maten. De totale waterberging van Nederland hangt mede af van de hoeveelheid en grootte van groene daken in Nederland. Afhankelijk van het ontwerp en beheer van het dak zullen de meeste daken tussen 10 en 100 millimeter neerslag bergen, dit is echter ook afhankelijk van de verzadiging van het dak (oftewel hoeveel water is aanwezig en is verdampt) voor de bui valt.

Afbeelding 2. Locaties met groene daken in Nederland [1]

Groene daken zijn in heel Nederland te vinden, maar vooral in steden. De grootte van het dak is vaak ook bekend. Zo liggen daken groter dan 1 hectare in steden als Rotterdam (ziekenhuis en Hofbogenpark), Enschede (winkelcentrum), Ede (bioscoop) en op Schiphol. Woonwijken met diverse huizen met groene daken van in totaal 1 ha. staan bijvoorbeeld in de gemeenten Olst-Wije en Den Helder, er liggen meer dan 50 woonboten met groene daken in Amsterdam en in onder andere Haaksbergen zijn bedrijfspanden met groene daken van bijna 1 ha. te vinden.

Als de locaties bekend zijn, kan worden geanalyseerd in welke wijktypen de meeste groene daken voorkomen (zie afbeelding 3), zoals bijvoorbeeld bloemkoolwijk, villa- en volkswijk, maar ook in de historische binnenstad, waar veel andere klimaatmaatregelen lastig inpasbaar zijn.

Afbeelding 3. Groene daken per wijktype [1]

Kritische blik op groenedakensubsidie
Uit het vergelijkend onderzoek onder 50 gemeenten bleek dat:

1. bijna de helft van de onderzochte gemeenten geen minimale oppervlakte aan groen dak hanteert voor de subsidie. Als er een minimum is ligt dat tussen 5 en 10 m².
2. het gemiddeld subsidiebedrag per vierkante meter per gemeente varieert. Het ligt vaak in de orde van €25 – 30 per m² (zie afbeelding 3).
3. bijna de helft van de gemeenten geen maximaal totaalbedrag geeft voor de subsidie. Ruim een kwart (12 gemeenten) hanteert €5.000 als maximum. Zo’n maximum kan belangrijk zijn voor een eerlijke verdeling van de jaarlijks beschikbare subsidie.

Afbeelding 4. Verschillende eigenschappen van subsidieregelingen voor groene daken

Resultaten interviews
Uit de interviews met beleidsmedewerkers van de gemeenten Heerenveen, Assen, Drachten en Westerkwartier bleek onder meer het volgende:

1. Vaak worden voor groenedakensubsidie geen concrete ambities opgesteld voor bijvoorbeeld het gewenste aantal vierkante meters vergroening, het aantal subsidieaanvragen of specifieke plekken waar de gemeente vergroening wil stimuleren.
2. Er zijn grote verschillen in het jaarlijks beschikbare budget voor groenedakensubsidies. In veel gemeenten wordt dit bedrag bij lange na niet opgemaakt (gemiddeld gebruik van €23.000 t.o.v. gemiddeld €55.000 beschikbaar).
3. Voor de meeste gemeenten bepaalt de mate waarin dit begrote subsidiebedrag wordt aangevraagd het succes van de subsidie. Als het potje voor groene daken niet wordt opgemaakt, wordt geconstateerd dat de subsidie ‘faalt’ en wordt er vaak geen of in beperkte mate vervolg aan de subsidie gegeven.

Behoefteanalyse onder bewoners Westerkwartier
Van de 27 ondervraagden bleken er 17 nog niet van de subsidie te hebben gehoord. Bewustwording van het bestaan van de subsidie lijkt daarmee een prioriteit te zijn, voordat bewoners enthousiast gemaakt kunnen worden. Veel mensen zien de voordelen van een groen dak, maar er is behoefte aan meer informatie op maat voor hun situatie.

Manieren van communicatie die tot nu toe goed werken zijn het gebruik van regionale kranten (vooral onder ouderen) en mond-tot-mondreclame. Bewustwording via sociale media is onderbelicht.

Aanbevelingen

• bied naast digitale aanvraag ook de mogelijkheid van een analoog invulformulier voor oudere bewoners
• blijf in contact met enthousiaste afnemers van de subsidie en zet die als ambassadeurs in voor bekendheid van de regeling.  

 Communicatiestrategieën

1. Creëer communicatiecampagnes en overzichtelijke en toegankelijke informatievoorziening. De nadruk ligt hierbij eerst op bewustwording.
2. Zorg voor doelgerichte communicatie: stem communicatiemiddelen af op de doelgroep, waarbij het gebruik van verschillende kanalen (online en offline) belangrijk is om meerdere leeftijdsgroepen te bereiken.
3. Deel succesverhalen: communiceer over successen en betrek enthousiaste inwoners bij de missie van het verspreiden van groene daken in gemeenten.
4. Betrek inwoners in de communicatie; om participatie te stimuleren is het belangrijk dat de inwoners zichzelf herkennen in anderen
5. Evalueer het beleid met bewoners, zodat de gemeente weet wat goed ging en wat beter kan.

Tips voor effectieve communicatie over groene dakensubsidie
Als resultaat van de enquête onder 63 bewoners kwamen de volgende tips naar voren om bewoners te enthousiasmeren over groenedakensubsidies vanuit diverse uitgangspunten:  

• Fysieke capaciteiten: uit de resultaten van de enquête blijkt dat een groot deel van de respondenten denkt genoeg fysieke capaciteiten te hebben om zelf een groen dak aan te leggen en te onderhouden, of de middelen om dit door een ander of door een bedrijf te laten doen.
• Psychologische capaciteiten: het gebrek aan inhoudelijke informatie verdient aandacht. Meer dan de helft van de ondervraagde bewoners wist niet van de subsidie af. Slechts een kwart van de bewoners vindt het makkelijk om informatie te vinden over de subsidie. Respondenten begrijpen wat een groen dak is, maar er zijn nog onduidelijkheden over de voor- en nadelen ervan voor hen. Hier gaat het gezegde ‘onbekend maakt onbemind’ op, want veel mensen zien door de relatieve nieuwheid van de maatregel vooral risico’s. Dit vormt een belemmering voor het aanleggen van een groen dak.
• Fysieke omgeving: in lijn met het vorige punt ontbreekt bij veel respondenten de kennis over hun fysieke omgeving om te bepalen of een groen dak mogelijk is. Een derde van de respondenten weet niet hoe hun dak is geïsoleerd en meer dan de helft kent de hellingshoek van hun dak niet. Daarnaast is 40% onbekend met het energielabel van hun huis. Wel heeft 88% van de respondenten een bijgebouw met een plat dak, wat mogelijkheden biedt voor een groen dak.
• Sociale omgeving: een grote meerderheid van de respondenten kent niemand met een groen dak in hun woonkern. Daarnaast geeft de meerderheid aan dat zij er weinig vertrouwen in hebben dat de gemeente een probleem oplost wanneer dat nodig is.
• Reflectieve motivatie: uit de resultaten blijkt dat de respondenten gemotiveerd zijn om een groen dak aan te leggen. Bijna 80% heeft wel eens aan een groen dak gedacht en ziet het nut ervan in, bijna 60% zou dit willen doen met de huidige subsidie, en een klein deel zelfs zonder subsidie. Slechts 14% heeft echter daadwerkelijk een offerte aangevraagd.
• Automatische motivatie: veel respondenten vinden het klimaat erg belangrijk, maar de grootste motivatie blijft financieel: bij verdubbeling van de subsidie stijgt de motivatie voor het aanleggen van een groen dak fors. De meerderheid vindt € 40-45 per m² (bijna volledige vergoeding) een geschikte subsidie, terwijl slechts een klein percentage de huidige subsidie voldoende vindt.
• Financiële hulp: De meest gewenste vorm van hulp is financiële ondersteuning. Zo’n 40% van de respondenten gaf aan overtuigd te zijn zelf een groen dak te kunnen aanleggen. Hulp bij de aanleg is de op één na meest gewenste vorm van ondersteuning.

Toekomst
In de toekomst zullen (met remote sensing) meer daken worden toegevoegd aan de database en zal met kunstmatige intelligentie worden gekeken naar de locaties van verschillende soorten daken. Ook valt te denken aan aanvullende metingen naar de effectiviteit van daken om beter advies te kunnen geven over subsidies. Ten slotte worden de volgende stellingen met meerdere gemeenten besproken:  

1. Een subsidie is geen doel, maar een middel
2. Eerst bewustwording, enthousiasme komt later
3. Zorg voor je ambassadeurs. ‘Wie maaien wil moet zaaien’ 

Meer informatie
Meer informatie over het aantal en de grootte van groene daken in Nederland is de vinden op www.climatescan.nl. Het hele onderzoeksverslag ‘Subsidies voor Groene Daken is te downloaden op de website van de Hanzehogeschool [2].

REFERENTIES
1. Hanzehogeschool, STOWA, Deltares (2026). Climatescan. https://climatescan.nl/
2. Koning, J., Boogaard, F. van Dijken N., Stienstra J., ten Brink T. (2025). Onderzoeksverslag Subsidies voor groene daken. https://research.hanze.nl/nl/publications/onderszoeksverslag-subsidies-voor-groene-daken/