‘Waterkwaliteit staat op de kaart binnen onze bubbel, maar nog niet daarbuiten.’ Met deze scherpe observatie zette keynote spreker Sander Mager direct de toon tijdens het 8e Waterkwaliteit op de Kaart (WOK) Symposium. Want hoewel kennis, data en aandacht voor waterkwaliteit de afgelopen jaren sterk zijn toegenomen, blijft de vraag knagen: waarom vertaalt dit zich nog onvoldoende naar zichtbare verbetering in de praktijk?
Geschreven door Laura Savonije (OAK consultants) en Wieneke Savonije (Wageningen Environmental Research)
‘Waterkwaliteit staat op de kaart binnen onze bubbel, maar nog niet daarbuiten.’ Met deze scherpe observatie zette keynote spreker Sander Mager direct de toon tijdens het 8e Waterkwaliteit op de Kaart (WOK) Symposium. Want hoewel kennis, data en aandacht voor waterkwaliteit de afgelopen jaren sterk zijn toegenomen, blijft de vraag knagen: waarom vertaalt dit zich nog onvoldoende naar zichtbare verbetering in de praktijk?
Tijdens het KNW-symposium bogen zo’n 70 deelnemers zich over deze vraag, onder het thema ‘Van inzicht naar impact’. Het werd al snel duidelijk: we weten meer dan ooit. Watersysteemanalyses zijn allang geen pionierswerk meer. Het werken aan waterkwaliteit is steeds meer data gedreven, met een breed palet aan kaarten, datasets en analysetools. Deze gedetailleerde informatie maakt het mogelijk om patronen in meetdata te herkennen, processen beter te begrijpen en maatregelen gerichter te onderbouwen.
In de kaartencarrousel en workshops werden hiervan inspirerende voorbeelden gedeeld. Ook werd duidelijk hoe snel databronnen en tools zich ontwikkelen, mede door AI: data worden toegankelijker, visualisaties slimmer en platforms gebruiksvriendelijker. Dit biedt waardevolle ondersteuning voor de watersector. De vraag hoe je verschillende stakeholders hierin meeneemt bracht interessante discussies op gang.
Oonverwachte fluisterboot
Tegelijk werd gedurende de dag een belangrijk spanningsveld steeds zichtbaarder: tussen wat we weten, wat we doen en welke impact dit heeft. Zoals een van de deelnemers het samenvatte: ‘Ik heb vandaag vooral veel inzicht gezien, maar weinig impact.’ Een rijke sloot, zoals vertoond werd in het voorproefje van de film SLOOT, waarin vissen scheren langs waterplanten, insecten zich een weg naar het wateroppervlak dansen en waar vogels voedsel en beschutting vinden, is in Nederland eerder uitzondering dan regel.
Ook schone drinkwaterbronnen worden schaarser. Idealiter zouden we met eenvoudige methoden drinkwater kunnen produceren, maar de verslechterde kwaliteit dwingt ons tot steeds complexere en kostbaardere zuiveringstechnieken.
De urgentie wordt binnen de sector breed gevoeld en richting bestuurders gecommuniceerd. Toch landt de boodschap nog onvoldoende in bredere besluitvorming en maatschappelijke afwegingen. Zoals tijdens het symposium werd gevraagd: waarom lukt het andere sectoren wel om hun opgaven nadrukkelijk op de kaart te krijgen, en blijft waterkwaliteit daarbij achter?
Een deel van het antwoord ligt mogelijk in de manier waarop het verhaal over waterkwaliteit wordt verteld. Veel informatie wordt gedeeld in de vorm van normen, grafieken en kaartlagen in rapporten, die essentieel zijn voor de onderbouwing, maar voor velen abstract kunnen blijven. Zegt deze grafiek dat ik op een warme zomerdag in het kanaal kan duiken en me veilig kan verslikken als een onverwachte fluisterboot een golf mijn kant op stuurt? Kunnen mijn neefjes in die sloot om de hoek kikkers vangen, onze buurkinderen PFAS-vrij fierljeppen en vaart hun oma straks rond met een meeliftende libelle op haar kajak?
Tijdens de afsluitende paneldiscussie werd benadrukt dat het helpt om zichtbaar te maken wat goede waterkwaliteit betekent in het dagelijks leven. Het gaat daarbij niet alleen om het halen van doelen, maar ook wat die doelen vertegenwoordigen: schoon en veilig drink- en zwemwater, een gezonde leefomgeving en wateren waarin het ecologisch functioneren zichtbaar en beleefbaar is.
Kortetermijnbelangen
Toch delven deze langetermijnbaten in de politiek vaak het onderspit tegenover kortetermijnbelangen. Misschien moeten we elkaar dan nog wel aanmoedigen voor het voeren van een steviger gesprek. Want spreken we bestuurders wel voldoende aan op hun verantwoordelijkheid voor schoon en gezond water?
Met een groter maatschappelijk besef van de impact van ons handelen op waterkwaliteit groeit ook de kans dat dit sterker doorwerkt in beleid en besluitvorming. Het verbinden met andere urgente opgaven, zoals klimaat en stikstof, biedt kansen om doorbraken te forceren voor verbetering van de waterkwaliteit met robuuste maatregelen.
Na deze dag komt één vraag over waterkwaliteit nadrukkelijk aan de oppervlakte: hoe maken we als waterkwaliteitsbeheerders en -experts helder wat er op het spel staat en hoe zorgen we dat die boodschap niet in onze eigen kring blijft, maar ook doorstroomt naar de buitenwereld?
