We schrijven 1854. Opnieuw kende Londen een uitbraak van cholera. Niemand begreep waarom. Was het een straf Gods? Kwam het door zedeloosheid? Of door de stank van rottend afval? In de wijk Soho overleden complete gezinnen binnen enkele dagen. De arts John Snow vermoedde dat water de oorzaak was. Op een stadskaart kruiste hij aan waar slachtoffers woonden: epidemiologisch onderzoek avant la lettre. Zo kwam hij uit bij de waterpomp in Broad Street. Arme Londenaren tapten daar gratis ‘vers’ water. De hendel werd verwijderd, de uitbraak stopte. Let wel, destijds had nog niemand weet van ziekteverwekkers. Pas decennia later zag de Duitser Robert Koch bacteriën in zijn microscoop.
Door Jos Peters
Drinkwater is voor de volksgezondheid van onschatbare waarde. Het kost onze samenleving jaarlijks 1,8 miljard euro. Dat steekt schril af tegen de enorme uitgaven voor medische zorg. Die zijn een factor 60 hoger. Onberispelijk drinkwater geeft per euro veel gezondheidswinst.
In 2024 leverden de tien waterbedrijven samen 1094 miljard liter. De kwaliteit bewaken ze zeer nauwgezet. Op bijna 700 duizend routinemetingen vonden ze 1081 afwijkingen: één per miljard liter. Bij microbiologische risico’s gaven ze 158 kookadviezen af. Vijf daarvan, opvallend meer dan in voorgaande jaren, waren ‘grootschalig’. Ook in 2025 kwamen die voor en begin dit jaar. Grootschalige kookadviezen treffen 10 duizenden huishoudens en halen de krant.
Kunnen we in water ‘indicatororganismen’ aantonen, dan wijst dat op een verhoogd risico door echte ziekteverwekkers. Waterbedrijven zijn dan verplicht te adviseren - uit voorzorg – om het water voor consumptie (drinken, voedselbereiding, tandenpoetsen) drie minuten te koken. Daarna vinden we het veilig. Vlaamse micro-organismen zijn kennelijk moeilijker te elimineren. Belgen moeten ‘kraantjeswater’ vijf minuten koken.
Jos Peters
Grootschalige kookadviezen zijn fascinerend. Waar zit de oorzaak? Hoeveel blootstelling was er voordat het monster is genomen en de besmetting bevestigd? Was dat niet een toevalstreffer? Waar is het gebruikt - en hoe lang - voordat mensen op de hoogte konden zijn? Hoe informeer je met voorrang degenen met een zwakke gezondheid? Hoe bereik je tijdig ook inwoners zonder smartphone die geen e-mail lezen, nieuws volgen, website bezoeken, post lezen? Hoe zeker is het dat ze het advies opvolgen (‘water koken is zo’n gedoe’), dat het koken veilig gebeurt en dat het pannetje op het aanrecht daarna niet besmet raakt?
Er zijn meer kanttekeningen te maken. Binnen enkele uren verdwijnt tot buiten de regio in winkels alle flessenwater. Heel naar: ophef en onrust door media met suggestieve koppen ‘En weer zit de poepbacterie in ons water’. Worden kookadviezen nog serieus genomen als ze vaak voorkomen? Helpen ze - of besmetten ze - de reputatie van de sector en het vertrouwen in kraanwater? Stimuleren ze onbedoeld de onnodige consumptie van flessenwater en productie van plastic? Hebben burgers en bedrijven recht op compensatie voor extra kosten of omzetderving?
Hoe risicomijdend zijn we eigenlijk? Besmet voedsel maakt jaarlijks ruim een half miljoen mensen ziek, geitenhouderijen veroorzaken minstens duizend longontstekingen éxtra. Daarentegen is het anno 2026 niet aannemelijk dat mensen van Nederlands drinkwater maagdarmklachten oplopen. Dat is een groot goed, burgers kunnen niet hun drinkwater kiezen. Niet morrelen aan normen dus.
Toch wil ik het hebben over kookadvies. Specifiek over de vraag of we – breed kijkend naar alle kanttekeningen en maatschappelijk gedoe – per saldo de samenleving helpen door op te leggen dat een kookadvies is geboden, onmiddellijk en altijd, na élke bevestigde besmetting, ook als de bron bekend is en de oorzaak. In zeker driekwart van de gevallen is dat een reinwaterkelder. Die is drukloos en daarmee kwetsbaar. Door kieren en scheuren in een dak of wand kan water binnendringen. Is dat grondwater, dan is dat minder gevaarlijk. Komt het uit een regenwaterplas of - nog erger - uit het riool, dan is de situatie wel kritiek, zoals ooit bij de waterpomp in Broad Street. Inspecteer en bemonster dus eerst en vaak alle reinwaterkelders. Bespaar niet op onderhoud.
