Wie is 2026 niet gestart met goede voornemens? Wellicht met behulp van het eeuwenoude midwinterritueel rond twaalf magische nachten? Velen staan even stil bij zo’n schone lei met de vier seizoenen voor je. Reflecterend op datgene of diegene waarvoor je beter wil gaan zorgen. Ik wil een boel, omdat ik me zorgen maak.
Eigenlijk maak ik me best veel zorgen. Zorgen over smeltende gletsjers, het watergebruik van vragen aan AI-toepassingen, PFAS in de Rijn, microplastics in luiers. En zo stroom ik van de ene zorg door naar de volgende en weet ik niet meer wat de bron is en waar de monding ligt.
En ook al weet ik niet wat de bron(aanpak) is van mijn zorg en waar het toe leidt, ik probeer wel te handelen. Dat leerde ik tijdens deelname aan een onderzoek van Lab Landschapspijn, waar emoties in tijden van ecologisch verlies centraal staan.
De ervaring van een mededeelnemer staat me nog helder voor de geest: “Ik zat bij een rivier. Ik dacht dat het een soepele watervogel was, het bleek een plastic tas.” Haar gevoel veranderde van hoop en opwinding voor iets zien dat je wil zien, omdat het in het landschap thuishoort, naar een enorme teleurstelling van het tegenovergestelde, iets waar je niks moois van kunt maken. Ze voelde pijn, gestorven hoop en zorgen.
Na twee bijeenkomsten vol emoties van rouw, onbehagen en schuldgevoel werden we uitgenodigd om de sprong te maken van “zorgen over” naar “zorgen voor”. Daarbij verdiepten we ons in een dier of plant om een liefdevolle daad voor te bedenken.
Ik wierp me op voor het pechvogeltje de bonte vliegenvanger. Die komt steeds net te laat aan in Nederland, waardoor de nestkasten al bezet zijn door de koolmees en de rupsenpiek voorbij is. Mijn liefdevolle daad was een nestkast ophangen bij een mooie oeverboom waar flink wordt gebzzt en gehmmt door vliegende insecten. De ingang blijft tot mid april dicht voor de bonte welkome gast.
’s Nachts viel er een donkere deken over mijn tevredenheid: denk je echt dat dit genoeg is? Zo’n druppel op een gloeiende plaat? Kan je niet beter jezelf vastlijmen aan de A12? Stoppen met het kopen van kleding en aardbeien? En van wie waren eigenlijk die veren waaronder je nu ligt? Bezorgdheid over mijn tekortkoming nam toe. Wat ik ook deed, het kritische stemmetje bleef.
Totdat voormalig Denker der Nederlanden, filosofe Marjan Slob, mij in een prachtig essay in Trouw (3 januari 2026) wees op een boeddhistisch verhaal dat ze al jaren meedraagt. Centraal staat een musje dat vliegt over een brandend bos. Onder haar ziet de mus hoe de vlammen overspringen en hoort ze bosdieren kermen. Ze besluit om naar een meer te gaan om daar met haar snaveltje een teug te scheppen. Terug boven het brandende bos laat ze de waterdruppels los. Dan vliegt de kleine mus weer terug naar het meer om nieuwe druppels te scheppen en los te laten boven de vuurzee. En nog eens.
Slob stelt dat het objectief gezien futiel is wat de kleine mus doet. Die paar druppeltjes gaan een bosbrand natuurlijk niet blussen. Toch gaat het musje door, schrijft Marjan, omdat het handelt naar wat zij liefheeft. En ook al zijn haar handelingen misschien futiel, haar liefde is dat niet.
Ook mijn zorgen zijn groter dan ik als individu kan verhelpen. En misschien geldt dat ook voor jou. Daarom ben ik zo dankbaar voor de lessen van Lab Landschapspijn en het musje. Het leert dat je niet iedereen kunt redden, maar dat iedereen wel iemand kan redden. En dat handelen vanuit liefde altijd raak is. Omdat het vermogen om iets lief te hebben en vanuit daar zorg te dragen je onvermoeibaar maakt. Handelen omdat je liefhebt geeft je vleugels.
Een nieuw jaar invliegen gaat ook over loslaten. Het blussen van vuur verwijst in verschillende religieuze tradities naar het beëindigen van lijden en verwarring. Hoe fijn dat die twee tegelijkertijd optrekken: bezorgdheid loslaten en onvermoeibaar zorgen vanuit liefde.
De een drukt dat uit met zwerfvuil opruimen in de uiterwaarden, de ander met een nestkastje ophangen langs een beek. En volgens mij is dat het beste voornemen voor 2026. Be like water, zegt Bruce Lee. Waarop ik wil toevoegen: wees een musje.
Phebe Kloos is antropoloog, met als specialisme mens-water relaties
