Wanneer ik voor vrienden of familie een avondje de zorg der kabouters waarneem, begint het echt leuke gedeelte voor mij pas wanneer alle boekjes zijn voorgelezen en de minimensjes in hun minipyjamaatjes in bed liggen. Bestaan er immers leukere wedstrijdjes tegen de klok, dan het binnen een onbekende doch beperkte hoeveelheid tijd zo schoon mogelijk krijgen van de ontplofte keukens van vermoeide zussen en vrienden die op stap zijn voor hun jaarlijkse avondje uit?
door Marianne Lankelma
Marianne LankelmaHet enige probleem bij deze nachtelijke schrobactiviteiten in andermans keuken is de beroepsdeformatie die tornt aan de mens die in het waterkwaliteitsdomein werkt. Bij alles wat door de gootsteen richting Noordzee spoelt, voel ik de route die het gaat afleggen. Wanneer ik in de vaatwasser, gevuld met plastic tupperwarebakjes, melamine bordjes en babyflesjes die zo week voelen dat je gaat twijfelen of weekmakers wel echt zijn uitgefaseerd, een vaatwasblokje aan het werk zet, gaat dit gepaard met enige interne strijd tussen brein en handen. Het doosje laat weliswaar niets los over de ingrediënten, maar ik weet dat het benzotriazolen en AMPA zijn die ik de komende twee uur door de afvoerpijp richting rwzi zal horen gorgelen.
De PFAS-gecoate koekenpannen, siliconen slabbetjes en doorgroefde plastic snijplanken die er niet meer bij passen doe ik met de hand, en mijn gedachten dwalen naar Dordrecht, en naar alle redenen waarom ik niet begrijp dat deze maffe spullen nog verkocht en gebruikt worden.
Ondertussen zet ik thee met de plastic waterkoker en probeer niet te denken aan de kleine stukjes waterkokerplastic die straks tussen de earl grey zullen zwemmen en zich bij de twee gram PET en PVC in mijn brein zullen voegen. Wat zouden al die stukjes plastic daar eigenlijk aan het doen zijn in mijn hippocampus? Denken ze een beetje méé, of zijn zij het, die zorgen voor dit chemisch brilletje waardoorheen ik de wereld bezie?
Eén van de minimensjes zet het op een huilen, dus maak ik een flesje met melkpoeder. Na een half flesje kan-ie weer lachen (mensen van 60 x 20 cm zijn vrij makkelijk in de omgang), dus spoel ik het restje door de gootsteen en hoop voor (vooral) het kind en (ook) het water dat we in Europa nooit de bizarre bijmenging van melamine zullen meemaken die aan de andere kant van de wereld van tijd tot tijd blijft opduiken.
Schrobben (mechanische frictie), met plastic, in een gootsteen? Meneer Sorbo, hoe slaapt u ’s nachts?
Maar na de thee en de melk moet de ergste interne strijd nog komen: het schrobben van de gootsteen met een groengeel stuk plastic dat met het blote oog zichtbare stipjes groengeel plastic in de spoelbak achterlaat. Schrobben (mechanische frictie), met plastic, in een gootsteen? Meneer Sorbo, hoe slaapt u ’s nachts?
Hoe kunnen we het hebben over de preventie van microplastics in oppervlaktewater, terwijl zich onder onze handen een zo onnodig en zo simpel te voorkomen ecologisch rampje voltrekt in miljoenen gootsteentjes? Is dit nou wat we, in handhavingslingo, good housekeeping noemen?
In 2023 heeft de Europese Commissie een restrictie op zogeheten bewust toegevoegde microplastics aangenomen, waarmee de toevoeging van microplastics aan schoonmaak- en cosmeticaproducten verboden is. Een mooie stap, maar deze restrictie ziet uitsluitend op de toevoeging van microplastics als ingrediënt aan producten; niet op microplastics die ontstaan door het uiteenvallen van producten. Lekker schrobben en schuren met een homp plastic waarbij uiteenvallen in microplastics inherent is aan de functie van het voorwerp, is hierdoor nog steeds helemaal prima.
Het lot van de spons is dat het zulke lieve kleine futiliteitjes zijn dat ze op niemands agenda belanden
Het lot van de spons is dat het zulke lieve kleine futiliteitjes zijn dat ze op niemands agenda belanden. Geen enkel weldenkend mens in lichtblauw overhemd zal het in zijn hoofd halen om over aardse zaken als schuursponsjes te beginnen, als hij nog een beetje carrière wil maken. Ik moet zeggen dat ook ik bij het schrijven van dit stukje iets voel dat zich laat omschrijven als: ga ik me nu echt verlagen tot een stukje over plastic spónsjes? Heb ik dáárvoor van 2011 tot 2020 in een zuurkast gestaan om te proberen moleculen op elektronenniveau te begrijpen?
Tegelijkertijd kan ik niet verenigen dat ik tussen 9 en 5 bedrijven regels opleg om watervervuiling te voorkomen, maar dat ik na vijven een scala aan rommel kan kopen waarmee ik mijn huishoudelijk water grenzeloos mag vervuilen als ik dat wil.
Marginale voorwerpjes lijken marginale verontreinigingsbronnen omdat we ons weinig kunnen voorstellen bij de impact op totale schaal. Eventjes m’n gootsteen schrobben met wat polyurethaan, hoe erg is dat nou? De fabrieken maken het al zo bont, dan kunnen die paar fluppertjes van mij er óók nog wel bij. Het waterschap zal ze er toch vast wel uit halen, en de drinkwaterwoordvoerders op het journaal zeiden toch dat de Nederlandse drinkwaterkwaliteit nog steeds tiptop is?
Met dit sussen van eigen geweten rechtvaardigen we de emissies van onze anonieme gootsteentjes. Zouden we al die individuele emissies echter bij elkaar optellen en ons inbeelden dat ze door één fabriek worden geloosd, dan zouden we die lozing hoogstwaarschijnlijk schandalig vinden en roepen dat het zo snel mogelijk moet stoppen.
Walvissen gevuld met plastic, twee gram plastic in een gemiddeld mensenbrein, plastic in moedermelk: het is er bij gaan horen
We verspreiden al zo lang en via zo veel routes microplastics naar het water, dat we niet meer schrikken van de gevolgen ervan. Walvissen gevuld met plastic, twee gram plastic in een gemiddeld mensenbrein, plastic in moedermelk: het is er bij gaan horen.
Het probleem zit in dat lieve en het huishoudelijke van al die kleine, oninteressante gewoontes. De emissies van sanitair water lijken misschien een futiel bijzaakje, maar alles wat decennialang dag in dag uit door 18 miljoen mensen gedaan wordt, is misschien zo futiel nog niet.
Dus, Unie van Waterschappen, Rijkswaterstaat, drinkwaterbedrijven: trek ten strijde tegen de spons. Het pad van de moties over gênante onderwerpen hebben jullie alvast geëffend met jullie dappere pleidooi tegen de billendoekjes. Niets staat jullie nu nog in de weg om de stilte rond andere huistuinenkeukentaboes te doorbreken. De deur naar een afscheid van PUR-schuim in de gootsteen staat op een kier, het momentum is daar!
Wacht niet op Brusselse routes die tien jaar duren, maar ga recht op je doel af en pap aan met de bron van de spons
Wacht niet op Brusselse routes die tien jaar duren, maar ga recht op je doel af en pap aan met de bron van de spons. Ga aan tafel met de schuursponsproducerende en -verkopende business en beweeg hen tot overstappen op de milieuvriendelijker alternatieven die er al waren voor polyurethaan zijn intrede deed.
Met zo’n rechtstreekse man-tot-man-aanpak hoeft ook niemand tegen elkaar te lobbyen en hoeft niemand dure advocaten tegen elkaar in te huren. Hollandse directheid, vriendelijk in gesprek gaan, en er samen uitkomen zonder tussenkomst van de juf. Allebei een mooi LinkedIn-bericht na afloop, Jeugdjournaal eindelijk weer eens iets positiefs te melden, iedereen tevreden.
En natuurlijk gaat het me niet alleen maar om de spons. Die symboliseert hier slechts onze hang naar een lijdzaam wachten tot wetgeving zegt dat iets niet goed is, en het neerleggen van alle verantwoordelijkheid bij overheden en bedrijven. We zijn zulke slimme dieren, en toch niet bij machte om ons bij het wegspoelen van groengele stipjes (of een wasmachien vól groene gele blauwe en roze stipjes) te realiseren dat al die stipjes op een dag weer net zo hard bij ons terugkomen, en zich dan (terécht) nestelen in ons brein.
Laten we ons tussen 9 en 5 dus vooral blijven storten op hoofdzaken en grootschaliger emissies, maar laten we de redeneerlijnen die we overdag in ons lichtblauwe overhemd aanhouden ook eens doortrekken naar onze morele logica in life after five.
Alle futiele bijzaakjes helpen.
Neem je toegangspoortje tot de Noordzee serieus.
Marianne Lankelma is freelance adviseur VTH-waterkwaliteit en tekstschrijver
