Sinds Darwin weten we: wat zich niet snel genoeg aanpast, is kwetsbaar. Geldt dat ook voor de drinkwatersector? Is deze klaar voor de toekomst? Er moet iets veranderen. Tegelijkertijd is de sector het braafste jongetje van de klas: binnen de lijntjes kleuren, verdrietig zijn dat de bronnen verslechteren, vriendelijk vragen om vergunning, blijven waarschuwen dat het fout gaat.
door Jos Peters
Jos Peters‘Ingebakken onveranderlijkheid - de drinkwatersector eigen - maakt de sector kwetsbaar’ schreef Jos van Winkelen precies 40 jaar geleden in dit vakblad. Destijds was hij directeur van de NV Waterleiding Friesland, dat later opging in Vitens. Hij typeerde waterbedrijven als ‘uitzonderlijk statische organisaties: één product, vast verzorgingsgebied, vaste klanten, stabiele afzetmarkt’. Het waren zijn woorden.
Ook destijds waren de bronnen voor drinkwater bedreigd. Ook toen verliepen procedures moeizaam en tijdrovend. Dat is nu een graadje erger. Na een kwart eeuw met een stabiele of zelfs dalende watervraag neemt die snel weer toe. Leveren aan nieuwe wijken en industriële klanten blijkt een beproeving, drinkwaterreserves raken uitgeput. Is er nog wel voldoende expertise om nieuwe waterwinningen aan te vragen, te vergunnen, te bouwen?
Daarnaast stijgt het piekverbruik op warme, droge zomerse dagen. Dus zijn winningen, zuiveringen, reservoirs, leidingen sterk fluctuerend in bedrijf. Dat leidt tot hogere kosten. Ook moet het tempo van renovaties omhoog, juist nu waterbedrijven onvoldoende financiële slagkracht hebben want de watertarieven zijn in de wet onhandig gereguleerd. Nog steeds beschermen overheden de bronnen absoluut onvoldoende tegen vervuiling. Telkens opnieuw duiken nare stoffen op die technologen hoofdbrekens bezorgen. Doelen voor waterkwaliteit? Die gaan we niet halen, op geen stukken na. Van de 27 jaar die daarvoor zijn uitgetrokken, zijn er 25 verstreken.
De noodzaak om in te spelen op veranderingen is groter dan ooit. Afwachten en vertrouwen op te veel overheden is heel onverstandig gebleken. Het lukt niet eens om vochtige plastic doekjes te verbannen uit het schap. Den Haag trekt 5 (!) maanden uit om ‘vervroegde’ verkiezingen te organiseren. Nederland wordt geregeerd door demissionaire kabinetten. In de afgelopen 10 jaar was dat 40 procent van de tijd het geval en kende het waterministerie maar liefst 7 verschillende bewindspersonen. Even waren we verguld met Water en Bodem als sturend principe voor de inrichting van ons land, niet veel later wil de woonminister daar weer van af. Overheden leveren niet. Alles loopt vast.
De vraag is of ze - in de waan van dagen met lastige dossiers - ook stémmen in het belang van water voor hun kiezers
Aangaande het leveren van voldoende water: plannen zijn er genoeg, beleid is er zat, drinkwater niet. Er is een nationaal plan van aanpak drinkwaterbesparing. Ook is er een actieprogramma beschikbaarheid drinkwaterbronnen. Net voor het zomerreces merkte de Tweede Kamer drinkwaterinfrastructuur aan als een ‘zwaarwegend maatschappelijk belang’. Waarom zou dat wél helpen, we hadden toch al artikel 2 in de wet? Bestuursorganen moesten toch al ‘zorgen voor veiligstelling van drinkwatervoorziening als dwingende reden van groot openbaar belang’. Inspectie, adviesinstanties, kennisinstituten, VEWIN roepen – volgens mij nog te veel voor eigen parochie – jarenlang al op tot actie: ‘tijd dringt, kraanwater is niet meer vanzelfsprekend’. Zoals ik eerder schreef, waarschuwen heeft geen zin, het kalf moet eerst verdrinken.
Álle politici – ook de binnenkort nieuwgekozen leden van de Tweede Kamer - zullen desgevraagd verklaren trots te zijn op het Nederlandse kraanwater en ons vertellen hoeveel glazen ze daarvan dagelijks drinken. De vraag is of ze - in de waan van dagen met lastige dossiers - ook stémmen in het belang van water voor hun kiezers. Voelen ze wel hoe urgent de problemen zijn? Beseffen ze dat die álle Nederlanders raken? Wil de keurige watersector toekomstbestendig zijn, dan zorgt ze zélf voor de stem van water, pakt ze regie, creëert ze maatschappelijk veel meer ophef, dwingt ze actie af. Desnoods juridisch.
Jos Peters is civiel ingenieur, drinkwaterexpert en -activist
LEES OOK
