Waterschappen zijn op aarde voor veilige dijken en voldoende en schoon oppervlaktewater. Zijn ze er ook voor de levering van water voor beregening van landbouwgewassen? Mogen we de kerntaken zo ver oprekken? Is gezuiverd rioolwater, effluent, een geschikte bron in de land- en tuinbouw of moet dat eerst verder worden ‘gepolijst’? Wie gaat dat betalen?
Kijkend naar de kwantiteit is effluent zeker interessant. Het is er altijd. Ook als het tijden niet regent, staan we onder de douche, spoelen we toiletten door, doen we de was. Mooi verspreid door het land geven pakweg 300 rioolwaterzuiveringen samen jaarlijks ruim anderhalf miljard kuub ‘terug aan de natuur’. Het kan nagenoeg overal beschikbaar zijn; substantiële aanvoer door een leiding kost minder dan een paar dubbeltjes per kuub. Over de kwaliteit kom ik nog te spreken.
Boeren beregenen hun akkers in het voorjaar en de zomer. Doen ze dat met grondwater, dan vergeten ze hopelijk niet daarvoor vergunning te vragen. Anderen leggen gewoon een haspel in een watergang waarop ook geloosd wordt. Gangbare praktijk is dus dat veel boeren indirect - misschien zelfs zonder het te beseffen - al effluent gebruiken. Zónder vergunning. Dírect gebruik van effluent gebeurt in Nederland nagenoeg niet.
Benutten als bron voor drinkwater? Dat kan technisch prima, is wereldwijd voldoende bewezen, maar ligt in ons land niet voor de hand. Overigens moeten we ons geen illusies maken, Rijn en Maas zijn bron voor 40 procent van ons drinkwater. Bij lage rivierafvoeren is veel rivierwater al een bovenstrooms maagdarmkanaal gepasseerd.
Voor zeg jaarlijks een tientje per Nederlander kan ons effluent echt heel veel schoner zijn
Als het gaat om waterhergebruik - gebruik van effluent - scoort Nederland bedroevend slecht. Nooit noodzaak toe geweest. In Israël ligt dat anders. Met ruim 80 procent hergebruik is het land wereldwijd koploper. In 2012 was ik in Tel Aviv om Joden en Arabieren – dat kon toen nog samen - te trainen in infiltratie in de bodem. De enorme Shafdan zuivering behandelt het rioolwater van de Tel Aviv regio. Het effluent gaat niet de Middellandse Zee in, het infiltreert via open plassen in de ondergrond: Soil Aquifer Treatment. Het wordt uit de bodem ook weer opgepompt en gebruikt voor irrigatie van vooral citrusvruchten.
Het verblijf in de bodem verwijdert ziektekiemen en de psychologische barrière voor gebruik van afvalwater. Het helpt bij de publieke acceptatie ervan. Maar is het slim, is het duurzaam om bodem en ondergrond te vervuilen en te zien als zuiveringsfilters? Die vragen stelde ik, daar in Tel Aviv, want in rioolwater - ook al is het behandeld - zijn honderden stoffen aantoonbaar. Vele daarvan zijn heel persistent (ze breken niet af), vele heel mobiel (ze bewegen met het water mee). Maar ja, Israëliërs veranderen niet makkelijk van standpunt. Bij mijn weten infiltreren ze nog steeds.
Hoe dan wél effluent op te werken, na te behandelen, te polijsten? Dat moet er ooit van komen, dus niet aarzelen. Voor de verwijdering van microverontreinigingen en medicijnresten ligt een heel scala aan bewezen technologieën op de plank. Het kán wel. En het kan uit. Poederkooldosering gebeurt nog mondjesmaat, maar blijkt inpasbaar en betaalbaar. Combinaties van afbraak en adsorptie komen in zwang. Voor zeg jaarlijks een tientje per Nederlander kan ons effluent echt heel veel schoner zijn. En nee, schoner dan regenwater of dan het ontvangende water, lijkt mij niet nodig.
Watersysteem, watermilieu, waternatuur schreeuwen om verdere opwerking. Dat brengt de kwaliteitsdoelen in zicht die met de tijd strikter worden en maakt gebruik van effluent voor irrigatie minder problematisch. Boeren moeten het wel zelf nog verpompen naar hun akkers of kassen, op eigen kosten dus, dan wel het waterschap lief aankijken en bestaande sloten daarvoor gebruiken. Kortom, er zijn wel degelijk stappen te zetten die én milieu én natuur én landbouwbedrijfsleven gelukkig maken.
Jos Peters, waterexpert die opkomt voor water en natuur
