Terwijl klimaatcrises, economische ongelijkheid en politieke instabiliteit wereldwijd steeds nadrukkelijker voelbaar zijn, volgt regisseur Joris Postema in de documentaire Het systeem drie idealisten die elk op hun eigen manier proberen verandering te brengen. Een van hen is Henk Ovink, waterdiplomaat in New York. Wanneer de inspanningen van de idealisten herhaaldelijk weinig resultaat lijken te hebben, dringt de vraag zich op wat er nog nodig is om echte verandering te realiseren.
In de documentaire speelt Henk Ovink een prominente rol. De Nederlandse watergezant – internationaal ook wel bekend als ‘the water guy’ – beweegt zich op het wereldtoneel van diplomatie en internationale samenwerking. Vanuit New York brengt hij mensen bijeen tijdens internationale VN-conferenties en andere bijeenkomsten over water en klimaat. Gedreven probeert hij coalities te smeden en oplossingen te versnellen.
Toch botst ook Ovink op de grenzen van het internationale systeem. Beloftes worden volgens hem vaak onvoldoende nagekomen en structurele verandering blijft uit. In de film spreekt hij openlijk over zijn frustratie: “klimaatbeleid pleisters plakken is en achter de feiten aanlopen, omdat echte revolutie pijn doet”. Daarmee rijst voor Ovink de vraag wat er nog mogelijk is binnen het systeem waar hij zelf deel van uitmaakt.
Terwijl Ovink lobbyt en onderhandelt met wereldleiders en beleidsmakers, worstelt Pippi van Ommen met een andere vraag: heeft geweldloos protest nog voldoende effect? Als medeoprichter van Extinction Rebellion zette zij zich jarenlang in voor vreedzame klimaatacties en bewustwordingscampagnes.
Maar op de barricades merkt Van Ommen steeds vaker dat de maatschappelijke weerstand groeit. “De angst om onze welvaart te verliezen is te groot!”, zegt ze in de documentaire. Daardoor begint ze zich af te vragen of andere vormen van actie nodig zijn. Wat betekent geweld in dit verband, en waar ligt de grens van wat nog acceptabel is? Hoe ver mag een beweging gaan in de strijd tegen klimaatverandering?
Insane normality
De derde hoofdpersoon in de film is Tadzio Müller, een Berlijnse activist die jarenlang een zichtbaar gezicht was binnen de internationale klimaatbeweging. Volgens Müller leven we inmiddels in een tijdperk van wat hij noemt ‘insane normality’. “Met de vaststelling dat de levensstijl van een klein gedeelte van de wereldbevolking dodelijke consequenties heeft voor de rest van de planeet, leven we in het tijdperk van \'insane normality\'.”
Hoewel de drie hoofdpersonen verschillende paden bewandelen – diplomatie, activisme en politieke strijd – komen ze uiteindelijk tot een vergelijkbare conclusie. De kernvraag is niet alleen hoe systemen veranderen, maar ook wat mensen zelf echt belangrijk vinden.
Volgens René Sommer, hoofdredacteur Journalistiek bij KRO-NCRV, laat de documentaire zien hoe dat proces van zoeken en twijfelen eruitziet. “In Het systeem volgen we drie idealisten die strijden voor verandering. We zien hoe hoop, twijfel, kracht en kwetsbaarheid in elkaar overvloeien. Een proces dat voor velen herkenbaar is. De film geeft een inkijk in hun drijfveren en het diepgewortelde verlangen om het systeem te veranderen.”
Met Het systeem wil regisseur Joris Postema geen eenduidige oplossingen bieden voor de grote vraagstukken van deze tijd. In plaats daarvan laat hij zien hoe mensen omgaan met teleurstelling, twijfel en nieuwe inzichten. Volgens de makers ontstaat verandering niet alleen uit overtuiging, maar juist ook uit reflectie, samenwerking en verbeeldingskracht..
De documentaire is te zien op zondag 22 maart om 22.40 uur bij KRO-NCRV op NPO 2.
